Kim jest Mateusz Sobieraj?
- Kim jest
- Mateusz Sobieraj, przedsiębiorca, founder organizacji takich jak AdCookie czy DreamGo. W wieku 35 lat zrezygnował z pracy operacyjnej i, jak sam mówi, przeszedł na swoistą emeryturę, czyli niezależność finansową.
- Czym się zajmuje
- Prowadzi podcast Sztuka Zdrowej Wydajności i pomaga liderom oraz organizacjom zwiększać efektywność przy jednoczesnym dbaniu o dobrostan ich samych i zespołów. Zarządza aktywami, uczestniczy w zarządach swoich spółek, pracuje indywidualnie z przedsiębiorcami.
- O czym rozmawiamy
- O tym, co znaczy emerytura w młodym wieku i jak wygląda życie po niej, ćwiczeniach Time and Energy Audit i ikigai, definicji produktywności, nawykach, deep workiem i dlaczego często się nie udaje, macierzy Eisenhowera, planowaniu w kilku horyzontach, motywacji, kulturze przepracowania i zdrowej pracy w zespołach.
- Gdzie go szukać
- LinkedIn (Mateusz Sobieraj) oraz podcast Sztuka Zdrowej Wydajności.
Najlepsze cytaty
„Biznes powinien służyć tobie, a nie biznesowi.”
„Zamiłowanie do krzątaniny to jest nieprzedsiębiorczość.”
„Zawsze jest więcej dobrych pomysłów, niż możliwości ich zrealizowania.”
„Nie próbuj wdrażać rzeczy idealnie, ale wdrażaj.”
Polecane materiały i źródła
Polecajka gościa
Powiązane rozmowy
Praca w turkusie: jak budować efektywną i zgraną agencję SEO Ewelina Podrez-SiamaEwelina Podrez-SiamaTemat: Widoczność w AI
Liczby, procesy i produkty, które skalują biznes - z Łukaszem KacprzakiemŁukasz KacprzakTemat: Operacje i skalowanie
Build to Last - mam wizję firmy, która przetrwa pokolenia - Eric JanczykEric JanczykTemat: Operacje i skalowanie
Larry Page nie soli ziemniaków, a co jeszcze ukrywa Big Tech? - Agata KrzysztofikAgata KrzysztofikTemat: Operacje i skalowanie
Transkrypt
Prowadzący: Rafał Moszkowców. Gość: Mateusz Sobieraj.
Wstęp
Rafał: Cześć wszystkim. Dzisiaj w kolejnym odcinku Globalnych Horyzontów naszym gościem jest Mateusz Sobieraj, przedsiębiorca, founder organizacji takich jak AdCookie czy DreamGo. A od niedawna Mateusz jest na swoistej emeryturze, o której na pewno dzisiaj porozmawiamy. Na tej emeryturze prowadzi podcast Sztuka Zdrowej Wydajności. Mateusz pomaga też liderom i organizacjom zwiększać efektywność przy jednoczesnym dbaniu o dobrostan ich samych oraz ich zespołów. Mateusz, witaj w Globalnych Horyzontach.
Mateusz: Cześć, witajcie serdecznie, dziękuję ci za zaproszenie.
Czym jest emerytura w wieku 35 lat według Mateusza Sobieraja?
Rafał: Cała przyjemność po mojej stronie. Chciałem zacząć od cytatu z mojego ulubionego autora, Burkemana, który myślę, że fajnie nas wprowadzi w rozmowę. Napisał kiedyś coś takiego: spędzamy dnie, przekopując się przez zadania, żeby mieć je z głowy psychicznie, więc mieszkamy w przyszłości, czekając na chwilę, w której wreszcie zajmiemy się tym, co ma dla nas autentyczne znaczenie. To sprowadza mnie do pierwszego pytania. Co dokładnie wydarzyło się w twoim życiu, i jak się już przekopałeś przez wszystkie ważne zadania, że zdecydowałeś się przejść na emeryturę w wieku 35 lat?
Mateusz: To piękny cytat. Dopowiem cytatem z Eckharta Tolle, który dotyczy podobnego zagadnienia, ale bardziej zadowolenia i szczęścia z życia: wielu z nas, może też tak macie, mówi sobie: będę szczęśliwy, jeśli. Jeśli moja firma rozwinie się pięciokrotnie, jeśli przejdę na emeryturę, jeśli zarobię X milionów złotych, jeśli się w końcu przeprowadzę, jeśli będę miał więcej czasu. Tylko pytanie: co, jeśli to się nie wydarzy? Chcesz nadal czekać? Chcesz uzależnić poczucie tego, że będziesz zadowolony tu i teraz, od tego, że być może coś się w przyszłości wydarzy? Zostawiam wam z tym pytanie, bo prostej odpowiedzi nie ma, ale warto je sobie zadać. A twoje pytanie, rozumiem, parafrazując i upraszczając, brzmi: po co przechodzić na emeryturę?
Rafał: Trochę tak, albo: jak to zrobić w tak młodym wieku, nie czekając na ZUS?
Mateusz: Na to bym nie liczył. Ale wyszedłbym od definicji, bo to zależy od tego, jak nam się ta emerytura kojarzy. Ja wierzę, że emerytura jest oczywiście związana ze zbudowaniem niezależności finansowej, czyli oddzieleniem tego, że twój dochód zależy od tego, ile ty sam pracujesz. Jeżeli uda ci się to osiągnąć, to jest piękny moment w życiu, bo mógłbyś nie pracować, a twoje potrzeby i komfort życia są zaspokojone, ale ta niezależność, którą zyskujesz, jest clue. Nie chodzi o to, żebyś już nigdy w życiu nie pracował i nic nie robił. Uwierzcie mi, widziałem takie historie, testowałem to też: ambitne jednostki nie są w stanie przeżyć dłużej niż kilka tygodni na plaży i nie wpaść w depresję albo nie znaleźć sobie nowej zajawki, która by ich znowu napędzała. Nie chodzi o to, żeby przestać w ogóle pracować, tylko że jak masz już tę niezależność, tę przysłowiową emeryturę, możesz wykonywać tylko taką pracę, jaką lubisz, z ludźmi, których lubisz, w taki sposób, jaki chcesz, tak długo i tak dużo, jak chcesz pracować. To jest ta mega fajna wolność, którą uzyskujesz.
Rafał: Brzmi to super. A powiedz, jak wygląda twoja codzienność dzisiaj w porównaniu na przykład z intensywnym okresem prowadzenia biznesu, jak AdCookie, bo przypuszczam, że biznes agencyjny jest bardzo wymagający.
Jak wygląda tydzień Mateusza Sobieraja po przejściu na emeryturę?
Mateusz: Zdecydowanie bardzo wymagający. Przypomniałem sobie, że zapytałeś też, jak to zrobić, jak się buduje tę niezależność. Wydaje mi się to łatwiejsze, niż większości ludziom się wydaje, że to musi być nie wiadomo co. Ale wracając do pytania, jak wygląda teraz mój dzień: testowałem wszystkie tryby. Od pracowania po naście godzin i przepłacania tego zdrowiem, jak rozwinąłem swoją pierwszą firmę, przez wyjście z tego błędnego koła, optymalizowanie sposobu pracy, rutyn, zdrowych nawyków, żeby pracować faktycznie 6-8 godzin, ale firmę rozwinąć kilkukrotnie i współzałożyć trzy kolejne. Od trybu pełnego pracoholizmu, 11 godzin codziennie, przez tryb relatywnie normalny, w ilości jednego etatu i współprowadzenia kilku firm, potem tryb wyjścia całkiem z działalności operacyjnej z tych firm i niepracowania prawie wcale, bo nie da się wcale, nawet zarządzanie aktywami trochę czasu kosztuje: spotkania z zarządami spółek, zarządzanie majątkiem to nadal trochę pracy, ale raczej dwie godziny w tygodniu albo kilka godzin miesięcznie. Teraz mam taki idealny tryb. Mam nową zajawkę: pomagam innym przedsiębiorcom pracować wydajnie i rozwijać firmy, ale bez płacenia za to zdrowiem, żeby nie powielali moich błędów. To tematyka, która mnie interesuje od blisko 10 lat, więc prowadzę podcast. Podzieliłem to tak i mój organizm widzi, że ten tryb najlepiej pasuje: mam tydzień pracy po mniej więcej 5-6 godzin dziennie, głównie z moimi spółkami, czy nad moimi spółkami: spotkania z zarządami, czasem zaangażowanie, żeby pomóc rozwiązać problem. Później mam tydzień urlopu co miesiąc, poza miesięcznym czy półtoramiesięcznym urlopem w roku, gdzie eksploruję dalsze kierunki. Ten tydzień często przeznaczam na uczenie się nowych zajawek. Chcę się nauczyć surfować, to zapiszę się na kurs surfingu i będę surfował codziennie albo co drugi dzień przez kilka godzin. Chcę się nauczyć grać w golfa, to zapiszę się na lekcję. Później mam znowu tydzień pracy, raczej zorientowany na pracę z moimi przedsiębiorcami: w ramach sesji indywidualnych pomagam im poukładać sposób pracy, żeby mogli pracować mniej, zdrowiej i wydajniej, i wcale nie rezygnować ze swoich ambicji i celów. A ostatni tydzień to 3-4 dni Think Week, który przeznaczam na analizowanie grubszych porcji materiału, które chcę opanować, i często wtedy powstaje content: pomysł na odcinek podcastu, scenariusz, nagranie. Zauważam, że taki rytm tygodniowy służy mi najlepiej. Super, gdy masz taki przywilej, że możesz zresetować kalendarz do zera i poukładać go tak, jakbyś chciał. Ale to nie zmienia tego, że każdy z nas ma ten rytm trochę inny i warto go spróbować odkryć, zaprojektować sobie rytm pracy, do którego chcę dojść, i powoli w tym kierunku zmierzać.
Rafał: Na pewno nie ma jednej drogi do takiego optimum, bo każdy z nas inaczej pracuje. Ale to, co powiedziałeś, brzmi jak bardzo aktywna emerytura. Widać, że przeszedłeś ścieżkę rozmawiania samemu ze sobą: jak lubię pracować, jaki sposób jest najbardziej efektywny. Większość z nas, w biznesie agencyjnym, w agencjach marketingowych, pracuje non stop, nie ma czasu nawet rozmawiać ze sobą, bo się leci z tematami. Ja też dopiero niedawno, z rok temu, zacząłem się faktycznie zastanawiać: kiedy jest to najbardziej efektywne, kiedy najbardziej skuteczne, kiedy jestem najbardziej zadowolony? Zrobiłem coś, co nazwałem krzywą satysfakcji. Rozłożyłem na czynniki pierwsze 20 lat mojej aktywności zawodowej. To wymagało kilku dni pracy w wielkim dokumencie i zacząłem fizycznie rysować, co robiłem, kiedy, jak się czułem na różnych poziomach. Zalecam to jako preludium do rozmowy o tym, co mnie kręci, jak chcę robić rzeczy: zobaczyć, w których momentach życia byłem najbardziej efektywny i najbardziej zadowolony. Mnie pozwoliło to zobaczyć, że pewne rzeczy, które robię, to totalnie nie są moje rzeczy. Muszę trochę uciec.
Czym jest Time and Energy Audit i jak go wykonać?
Mateusz: To super, w sensie takim, od czego zaczęliśmy rozmowę: fajnie jest już tu i teraz lubić to, co robisz, ale to nie znaczy, że nie możesz mieć ambitnych celów na przyszłość. Polecam dwa ćwiczenia. Pierwsze to Time and Energy Audit z książki „Buy Back Your Time”. Stosowałem je na sobie, stosuję z przedsiębiorcami, z którymi pracuję, i działa rewelacyjnie. Omawiam je też u siebie na kanale w odcinku o tym, jak odzyskać, odkupić czas. Ćwiczenie polega na tym, że prowadzicie dziennik przez co najmniej 10 dni i wypisujecie wszystko, co robicie w ciągu dnia, w interwałach co 15 albo 30 minut: ile czasu piszecie posty, ile siedzicie na spotkaniach, ile robicie zakupy. Możecie ograniczyć się do aktywności zawodowych, ale bardzo polecam wypisanie wszystkiego. Jak już macie dziennik aktywności, zaznaczacie, ile każda z czynności jest warta. Bierzecie oznaczenia jak w Tripadvisorze przy restauracjach: jeden dolar, dwa dolary, trzy, cztery. Chodzi o to, ile warta jest dana czynność, ile musiałbym zapłacić, żeby ktoś tę czynność za mnie wykonał. Macie czynności krytycznie istotne, jak skonstruowanie strategii dla klienta, jeżeli poruszamy się w nomenklaturze agencyjnej, czy zaprojektowanie procesu sprzedaży, które są warte pewnie trzy, cztery dolary, ale macie czynności jak przygotowanie raportu, odpisywanie na maile, czynności życia codziennego, jak robienie zakupów, które są warte jeden, maksymalnie dwa dolary. Już widzicie, ile rzeczy robicie, które nie wnoszą wartości do waszego życia i firmy. Kolejna rzecz: kolorem zielonym zaznaczacie to, co dodaje wam energii i sprawia radość, stąd Time and Energy Audit, a kolorem czerwonym to, co was wysysa i rzadziej sprawia radość. Jak macie tę listę, możecie ją pięknie odfiltrować i zobaczyć, których rzeczy powinniście się pozbyć albo zdelegować: wszystkich tych, które są mało warte i na czerwono. W drugiej kolejności są takie, które tu i teraz musicie robić, bo są wycenione na trzy albo cztery dolary, ale macie je na czerwono, i wiecie, że jakiś replacement w dłuższym okresie musi się wydarzyć. Z bardziej kontrowersyjnych przykładów, Franek, który też o tym publicznie opowiada, nienawidzi spotkań jeden na jeden, bo go strasznie wysysają z energii. Wydaje się, że to esencja pracy lidera, menedżera. On nie przestał ich robić, bo uznał, że to zupełnie mu nie służy, da się może robić to inaczej, i okazuje się, że się da. Nawet takiej rzeczy da się pozbyć, jeżeli odbiera mi energię. To jest super, żeby tu i teraz zdelegować albo pozbyć się rzeczy, których na co dzień nie lubisz robić i czujesz, że wysysają z ciebie energię, ale od razu wiedząc, co zamiast tego wchodzi w twój kalendarz. Bo z czym jeszcze mamy problem? Tu wchodzi prawo Parkinsona, które mówi, że praca rozszerza się dowolnie do dostępnego czasu na jej ukończenie.
Rafał: Tak jest.
Mateusz: Jak pozbędziesz się robienia zakupów, pisania postów na social media i jeszcze trzech innych rzeczy, ale nie wypełnisz tego czymś innym wartościowym, to uwierz mi, że czas się rozciągnie i rozlezą się wszystkie pozostałe czynności. Chodzi o to, że pozbywasz się czegoś, ale w zamian za to wchodzi więcej czegoś, co lubisz robić i co wnosi wartość do twojej firmy.
Czym jest ikigai i jak pomaga znaleźć pracę, którą kochasz?
Mateusz: Jeszcze jedna rzecz. Ten odcinek jest nagrany, ale jeszcze nie opublikowany, niedługo wejdzie na mój kanał. Jak szukałem odpowiedzi na pytanie, bo doprowadzenie do niezależności finansowej, mitycznej emerytury, jest super, bo skłania do odpowiedzi na pytanie: gdybym jutro nie musiał pracować, to co bym robił? Od jutra wstajesz i nie musisz pracować. I uwierz mi, odpowiedź w stylu „nic” albo „podróżowałbym” nie jest dobra. Co byś robił, gdyby nie chodziło o pieniądze, a ty wstajesz i nie musisz pracować? Jest na to fajny framework, nazywa się ikigai, i służy do odkrycia, co ja chcę robić w życiu, bo kocham to robić, kocham sam proces i czynność, a nie tylko rezultat. Wielu przedsiębiorców nienawidzi być przedsiębiorcami, ale kocha nagrodę, która jest na końcu. Tu chodzi o to, żebyś lubił też sam proces. Chodzi o to, żebyś był w tym dobry, żeby to było komuś potrzebne i żeby ktoś się za to zapłacił. Jak spełnione są wszystkie te kryteria, możesz mówić o tym, że znalazłeś to, co chcesz robić w życiu, swoje ikigai: robisz to, co lubisz, jesteś w tym niezły, ktoś tego potrzebuje i ktoś jest w stanie za to zapłacić. Lubię dodawać „wystarczająco dużo”, bo to też istotny aspekt. Wiadomo, jeżeli masz dochody z innych źródeł, to nie musi być twoje wyłączne kryterium, bo może masz już zapewnioną emeryturę. Ale wciąż ktoś powinien ci za to zapłacić, bo to najlepszy weryfikator, że jest mu to realnie potrzebne i to, co robisz, ma dla kogoś sens i wnosi wartość. Warto to wyceniać i zwalidować: zaczynam to robić, lubię to robić, próbuję to komuś sprzedać, czy jest w ogóle zainteresowanie na rynku i czy ktoś mi za to realnie zapłaci.
Rafał: Dzięki, że od razu podzieliłeś się konkretem. Dodałbym jedną rzecz, która zmieniła moje postrzeganie tego, co robię w ciągu dnia. Kiedyś robiłem listę zadań i odznaczałem zadania, mniej lub bardziej skutecznie, raczej mniej, bo zawsze coś wchodziło i były tylko największe zadania. Teraz postanowiłem zapisywać wszystko, co robię, punkt po punkcie, nawet żeby mieć poczucie sprawczości. Miałem w pewnym momencie poczucie, że dużo czasu spędzam na spotkaniach i teoretycznie to jest praca, ale że tej pracy nie ma, albo na drobnych rzeczach, których już nie widziałem. Jak się pracuje intensywnie, tych małych rzeczy nie widać. Zacząłem to zapisywać i okazuje się, że potrafiłem zapisać 2-3 kartki zeszytowe drobnych rzeczy, które robiłem. To było dla mnie podstawą, żeby zrozumieć: o kurde, ja mam sprawczość, ja tyle rzeczy przesuwam. Myślę, że jak ktoś czasem ma poczucie, że nie wie, czy coś robi, czy się porusza do przodu, to może warto od tego zacząć. Spokojnie możecie wpisać nawet, że zrobiliście sobie kawę, nikt tego nie sprawdzi, ale będzie poczucie sprawczości, że tematy się posuwają. A Time and Energy Audit to totalnie prosty koncept, ale genialny.
Mateusz: Jeszcze jedną rzecz dodam. Często zaczynam od tego z przedsiębiorcami, jak zaczynam pracować, kiedy oni mi przybliżają, jak wygląda ich firma, cel i tak dalej. Zawsze podkreślam: a jak ty chcesz, żeby wyglądało twoje życie za 3 lata? Energy Audit trochę do tego służy. Pozwala ci wykreować taki sposób pracy, w którym czujesz się dobrze, a nie do którego się zmuszasz. Biznes powinien służyć tobie, a nie biznesowi, bo inaczej to biznes ma ciebie, a ty jesteś jego pracownikiem, a nie ty masz biznes.
Rafał: Myślę, że tak jest najczęściej, szczególnie w SME, gdzie founder, założyciel czy pierwszy inwestor jest najbardziej zajętą osobą w firmie.
Czym jest produktywność i czym różni się od bycia zajętym?
Rafał: Naturalnie przechodzimy do obszaru produktywności. Tu jest dużo mitów, z jednej strony błazenady, z drugiej różnych ludzi, którzy mówią różne rzeczy. Czym dla ciebie jest w ogóle produktywność i czy większość z nas błędnie rozumie to pojęcie?
Mateusz: To szerokie pojęcie, wyrosłe jeszcze z ery przemysłowej, i duża część ludzi nie lubi tego słowa, bo kojarzy się z robieniem na taśmie albo dokręcaniem śruby. Według mnie produktywność to rozmiar generowanego rezultatu na ilość jednostek czasu i zasobów, które w to włożyłeś. Rozwinę. Jeżeli jest tak, jak mówisz, że pracowałeś 10-12 godzin w ciągu dnia, jesteś wypruty na koniec dnia, ale nie masz poczucia, co konkretnego zrobiłeś, żeby firmę pchnąć do przodu, bo to był maintenance, zadania operacyjne, odebrałeś telefon, odpisałeś na maile, ale nie zrobiłeś nic, co pchnie ciebie i firmę do przodu, to masz poczucie trudnego dnia i tego, że nie idziesz do przodu. I często masz rację: podtrzymujesz stan, który masz obecnie, albo idziesz bardzo wolno i nie uważasz tego za produktywne. Z kolei możesz wykonać dwa-trzy ruchy, pracować nawet 8 godzin i dwoma-trzema mądrzejszymi posunięciami wygenerować dużo lepszy rezultat. To jest dla mnie produktywność. Zawsze zaczynam od tego warsztaty z zarządzania listą zadań i priorytetów. Trudny cytat, ale prawdziwy: warto zaakceptować i uświadomić sobie, że świat ma gdzieś nasze starania. Liczą się rezultaty. Zobacz, jak często my, zwłaszcza przedsiębiorcy, ja miałem to samo, bijemy się w piersi, lubimy gloryfikować ciężką pracę, chwalić się tym, ile poświęcamy dla swojej firmy, ile włożyliśmy serducha, pieniędzy, czasu, ale brutalna prawda jest taka, że rynek ma to gdzieś i nikt ci za to nagrody nie da. Ta ciężka praca jest niestety często narzędziem koniecznym, żeby te rezultaty były, ale narzędziem, a nie celem samym w sobie. Liczą się rezultaty, a nie to, ile pracy wkładasz, żeby je wygenerować. Jak da się to zrobić szybciej, lepiej, zdrowiej, to jest produktywność: jak osiągać lepsze rezultaty przy mniejszej ilości twojej energii i czasu.
Rafał: Pierwszym krokiem jest umiejętność odróżnienia produktywności od bycia zajętym. To się może wydawać banalne, ale widzę, że wcale nie jest oczywiste.
Mateusz: Ktoś kiedyś ładnie powiedział, że zamiłowanie do krzątaniny to jest nieprzedsiębiorczość.
Rafał: Pięknie powiedziane. Może się okazać, że większość z nas nie jest jeszcze przedsiębiorcami. Myślę, że to mega ważne, żeby zrozumieć, czym jest zdrowa produktywność. Zastanawiałbym się, jakie są mierniki tej produktywności, czy jesteśmy w stanie przekonfigurować to, w jaki sposób działamy, i określić to przez cele albo KPI. Jestem ciekawy, jak ty to robisz, żeby osoby, z którymi pracujesz, po jakimś momencie znowu nie wpadły w tę krzątaninę.
Mateusz: Są dwa aspekty i spróbuję je rozdzielić. Pierwszy to KPI, czyli czy da się zmierzyć produktywność. Jasne, że się da, przez pryzmat dwóch wymiarów. Jeden, mniej bezpośrednia korelacja, ale jednak widzisz ją: ile pracujesz, a jak rośnie wartość twojej firmy, jej ewaluacja, jej przychód. Jeżeli inwestujesz dużo mniej jednostek swojego czasu, ale wykonujesz mądre, strategiczne ruchy i twoja firma rośnie, to jest jakaś miara produktywności. A w sposób bezpośredni możesz zmierzyć to przez pryzmat czasu poświęconego na dane zadanie. Jeżeli kiedyś zrobienie prezentacji zajmowało mi, strzelam, 16 godzin, a zoptymalizowałem sposób pracy nad nią: pracuję nad nią nie wieczorem, nie po nocach, nie w weekend, tylko w ramach deep worku, konkretnych podzielonych sesji. Jak będziesz chciał, mogę podzielić się schematem, jak przygotowuję się teraz do wystąpień. Opracowanie takiego schematu po pierwsze zredukowało u mnie olbrzymio stres przed wystąpieniami publicznymi, co widzisz na Garminie i wszystkich urządzeniach wearable: poziom stresu jest niższy, HRV lepsze, ale czas na prezentację też się skrócił, u mnie o ponad 50 procent. Widzisz bezpośrednie mierniki, że po prostu te rzeczy wykonujesz szybciej.
Jak wdrażać wiedzę i budować nowe nawyki?
Mateusz: Drugi aspekt to jak nie wrócić do starych, złych nawyków, i tu zacząłbym od tego, jak w ogóle wdrażać wiedzę. Pamiętam, że jak myślałem, co ja bym chciał w życiu robić, wiedziałem, że jestem jednostką, która zanim wyszła z pracy operacyjnej, wiedziała już, bo dużo o tym myślałem i testowałem, że nie chodzi o nic nierobienie, bo bym zwariował. Miałem już pomysł: zakładam fundusz venture building, będę budował kolejne firmy, miałem domenę. Ale znałem siebie i powiedziałem: jak już doprowadziłeś do momentu, kiedy faktycznie możesz się uwolnić i nie mieć nic w kalendarzu, daj sobie minimum pół roku nierobienia niczego, tylko analizuj poszczególne opcje, co chcesz robić. Rozważ ten swój pomysł i inne opcje. Jak ci się nie odwidzi po pół roku, to znaczy, że to jest to i warto zainwestować w to kolejne godziny. Dwóch przedsiębiorców, którzy mnie znali od lat i obserwowali z boku, że kiedyś pracowałem po naście godzin, dosyć mocno zaniedbywałem wszystkie aspekty, sen, dietę, relacje z rodziną, swój własny organizm chyba najbardziej poświęcałem, widzieli tę transformację i poprosili mnie: słuchaj Mateusz, a moglibyśmy z tego zrobić szkolenie? Bo ja dochodzę do ściany, pracuję po naście godzin dziennie, już się w tym zagubiłem, a ty z tego wyszedłeś, może byś mnie z tego przeszkolił. Pierwsza myśl: why not? Zgłębiam to od wielu lat. Niby jestem na emeryturze, a słucham trzygodzinnych medycznych podcastów, a później googluję, co to jest szlak mTOR. Przyjemne z pożytecznym: mogę się z kimś podzielić wiedzą, która mi pomogła. Druga myśl to było: kurde, ja nie wierzę w szkolenia. Ile razy byliście na świetnym szkoleniu albo przeczytaliście świetną książkę, macie masę notatek, ale poniedziałek daje wam w twarz i nic z tego nie wdrażacie. Niech pierwszy rzuci kamieniem, kto tak nie zrobił, ja zrobiłem wiele razy.
Rafał: Mnie też nieraz się zdarzyło.
Mateusz: Masa zaangażowania, a wdrożenie zero. Kombinowałem, jak zrobić, żeby realnie komuś pomóc, a nie tylko zostawić go z masą wiedzy, której i tak nie wdroży, a poziom frustracji wzrośnie. Pracuję tak, że jeżeli pracuję z kimś nad redukcją stresu i presji, układam mu kalendarz, listę zadań, to robię z tego warsztat, pokazuję najlepsze sposoby, techniki, narzędzia. Ten ktoś wdraża tę wiedzę u siebie i spotykamy się jeszcze kilka razy, aż nie nauczy się tego używać, nie utrwali tej wiedzy w praktyce. Dopiero jak to się wydarzy, przechodzimy do kolejnego modułu. Nie ma możliwości, żebym zrobił cykl szkoleń, a ktoś nie utrwalił poprzedniego elementu, bo to bez sensu. Jeżeli macie takie zagadnienie w programowaniu nawyków w dowolnym aspekcie, czy to usprawnienie pracy, czy zdrowie: zacznijcie od relatywnie małych rzeczy, które was nie przerażają. Jeżeli do tej pory nie trenowaliście nic, nie łudźcie się, że znajdziecie czas na trenowanie trzy razy w tygodniu po dwie godziny. Jeżeli do tej pory nie planowaliście nawet kalendarza i nie zaglądaliście do niego, a macie tam same spotkania, jeden wielki chaos, to nie bójcie się, że nagle zrobicie sobie piękny time blocking, tak jak pokazuje Cal Newport, na 8 godzin dziennie szczelnie, to wam zacznie wychodzić. Nie zacznie. Dobierzcie narzędzia i poziom trudności do siebie, ale wdrożcie to. I tak długo, jak nie zacznie wam to działać w tej łatwiejszej, uproszczonej formie, nie idźcie dalej. Bo end of the day chodzi o to, żeby wywrzeć realną zmianę pozytywną, poczuć jej rezultat i dopiero iść dalej, a nie generować sobie masę frustracji, że jakoś inni sobie radzą, jest super dużo tej wiedzy, mam to podane na tacy, ale jakoś nie potrafię nic z tym zrobić.
Rafał: Mnie też nieraz się nie udawało. Burkeman, o którym wspomniałem na początku, powiedział coś, co we mnie mega zostało. Ile razy planowałem codziennie chodzić na siłownię albo codziennie grać w squasha, i to spaliło na panewce. Kiedyś przeczytałem coś banalnego: jak chcesz coś zacząć robić, to zacznij to robić „codziennawo”. Myślałem, że to przejęzyczenie, i zacząłem czytać, o co mu chodziło: że po prostu częściej niż rzadziej. Czyli nie codziennie, ale pójdź raz. Jak masz taką myśl, to zrób to raz. Później zrób drugi raz, trzeci raz. I po pewnym czasie to jest twój nawyk. Jeżeli chodzi o metody wypracowywania nawyków, tych dobrych, bo to najtrudniejsze, to u mnie działa najlepiej: jak mam myśl, staram się zrobić to najszybciej, jak się da, pierwszy raz, czy to siłownia, padel, cokolwiek innego. Później szukałem opcji, kiedy znowu mogę to zrobić. W pewnym momencie siłownia, padel, squash jest moim nawykiem. Po paru tygodniach, czasem po paru miesiącach okazuje się, że robię to systematycznie 2, 3, 4 razy w tygodniu i nie wiedziałem, kiedy to się stało. Nie potrzebowałem zewnętrznej motywacji, to była wewnętrzna, że sam się nie nakręcam beznadziejnie na obroty, bo wiele razy wcześniej nakręcałem na siebie presję, potem miałem poczucie, że jestem beznadziejny, bo nie umiem wypracować nowych nawyków. Wtedy trudno robić progres.
Mateusz: Dokładnie. To cała inna dziedzina, która zasługuje na kilka odcinków, ale to, co powiedziałeś, częstotliwość, że wygrywasz częściej, niż przegrywasz, jest ważna: częściej musisz utrzymywać, niż nie utrzymywać, i powoli to się będzie zamieniać w nawyk. Nie chodzi o to, żeby trzymać mityczny łańcuch Seinfelda, że odkreślasz krzyżyki w kalendarzu i jak po 60 dniach raz się nie uda, to wszystko do bani i nic nie ma sensu. Jest okej, możesz przegrać raz, dwa razy, byle wygrywać częściej niż przegrywać. Mówię wtedy: staraj się nie robić recydywy. Jak raz pominąłeś trening, nie pomijaj go drugi raz z rzędu, bo to już początek nowego nawyku. Raz mogło się coś źle wydarzyć, wracaj jak najszybciej na dobre tory. Jest masa rzeczy, która może ułatwić dotrzymywanie nawyku, od zaprojektowania otoczenia po odpowiednie zaprojektowanie mechanizmu nagrody. Faktycznie prawdą jest to, o czym nawiązaliśmy przy treningach: chodzi o to, żeby opanować nawyk zaczynania. Ja wolę, i to sprawdza się u mnie i u osób, z którymi pracuję, żeby ktoś był w stanie ćwiczyć codziennie przez 25 minut, ale codziennie, i opanował nawyk zaczynania. Nawet zbagatelizować do pięciu minut, byle ktoś to robił i opanował nawyk. Najtrudniejsze jest zacząć. Ile razy tak mieliście, że wam się turbo nie chciało iść na trening, ale jak w końcu poszliście, to czy zdarzyło wam się kiedykolwiek tego żałować po? Mnie nie. Po zawsze się cieszysz. Najtrudniej jest zmusić się, żeby wyjść, żeby zacząć. Jak ten nawyk opanujesz, to później jest z górki. I jak jesteś przedsiębiorcą, jesteś zaangażowany w firmie, to może nie dokładaj sobie kolejnego celu w aktywności fizycznej czy dbaniu o siebie. Uwierz mi, że może ci to nie pomóc. Jeżeli założysz sobie, że do lata musisz schudnąć X, przytyć Y albo przebiec poniżej: wiele osób to może zmotywować, ale wiele osób jeszcze bardziej pogrąży, bo będą mieli wyrzuty sumienia, że nie robią tak idealnie, jak powinni, a nie o to chodzi. W długim terminie chodzi o to, żebyś utrzymywał zdrową aktywność fizyczną i zdrową rutynę przez lata, a nie zmuszał się, żeby przez kwartał robić coś.
Czy da się zarządzać czasem?
Rafał: Trochę wcześniej wspomniałeś o zarządzaniu czasem. Chciałem porozmawiać o praktycznym podejściu, bo szczerze zastanawiam się, czy da się w ogóle zarządzać czasem i jaka jest istota tego konceptu.
Mateusz: Jakbyśmy się czepiali definicji, to czasem nie zarządzamy, tylko sobą w czasie, prawda? To skrót myślowy. Natomiast tym, co robisz w ramach wyznaczonych jednostek czasu, jak najbardziej możemy zarządzać i to jest rzecz, na której powinniśmy się skupić: w co inwestujesz czas, energię i atencję. Mamy czas, energię i uwagę. Czemu poświęcasz uwagę, czas i fokus, jest istotne, bo tam, gdzie skierujesz ten wektor, tam będziesz za dwa lata. To mega istotne.
Rafał: Zgadzam się. To było podchwytliwe specjalnie.
Mateusz: Cały wywiad do bani, jakbym nie odpowiedział prawidłowo.
Rafał: Tak jest, miałbym tu duży X, jak w X Factorze.
Mateusz: Nie emitujemy.
Rafał: Specjalnie o tym powiedziałem, bo wiele lat temu zacząłem zgłębiać, dlaczego mi rzeczy nie wychodzą, dlaczego robię pewne rzeczy w taki sposób. Miałem poczucie, że robię to niedobrze albo coś jest nie tak, bo nie mam takich efektów. Między innymi zacząłem czytać o zarządzaniu czasem i próbowałem wdrożyć, co się da. Różne koncepty zarządzania czasem, czyli nie sobą i moim mindsetem, moim podejściem, weryfikacją tego, co ważne, co nieważne, tylko czasem, który wokół mnie gdzieś jest. Poległem na każdym froncie i myślę, że większość ludzi tu legnie. Jeszcze nabawiłem się poczucia frustracji: jak to jest? Przeczytałem chyba z 15 książek na ten temat i to nie działa. Coś tu nie gra.
Mateusz: Bo masz jeszcze ten problem, że ja nad tym siedziałem lata, i problem polega na tym, że wiele tych teorii i narzędzi, które znacie, brzmi akademicko nieźle, ale w praktyce się wywala. Weźmy dwa przykłady: deep work i macierz Eisenhowera, narzędzia, które pewnie każdy zna albo czytał, albo słyszał.
Dlaczego macierz Eisenhowera zawodzi w praktyce?
Mateusz: Weźmy macierz Eisenhowera. Problemem jest to, że jak zaczynasz to wdrażać, po pierwsze brakuje ci czasu na kategoryzację, a po drugie ludzie bardzo mylnie traktują ten parametr. Szybka powtórka, żebyśmy byli w tym samym punkcie rozważań: kategorie zadań to ważne, nieważne, pilne, niepilne. Te, które są ważne i pilne, wykonaj w pierwszej kolejności, ważne i niepilne w drugiej, nieważne, a pilne w trzeciej albo możesz je delegować. Ale problem z tą macierzą, który widzę non stop, jest taki, że nie potrafimy dobrze rozpoznać, co jest ważne, a co nieważne. Jak przerabiam to z przedsiębiorcami, omawiamy macierz, a potem mówię: pokategoryzuj swoje zadania według tej macierzy, to nagle wszystko jest ważne i pilne. Musimy wrócić do tego, jak interpretujesz tę macierz. Najczęściej pilne i niepilne jeszcze nam się udaje dość szybko określić: pilne to do wykonania najdalej do jutra, niepilne to dalszy horyzont. Ale ważne i nieważne: czy spotkanie z tym klientem jest ważne? No jest, bo to mój ważny klient, więc zaznaczam jako ważne. I nagle okazuje się, że większość zadań jest zaznaczona jako ważne, żeby o nich nie zapomnieć, bo wszystko wydaje ci się istotne, i to do niczego nie prowadzi, bo macierz nie pozwoliła wybrać, co jest twoim priorytetem. Dlatego zamieniam nomenklaturę i proszę przedsiębiorców, żeby pracowali nie na kategoriach ważne i nieważne, tylko strategicznie istotne i operacyjne, albo praca nad firmą i praca w firmie. Widzę, że ten switch wprowadza u nich dużo lepsze zrozumienie. Czy to zadanie to praca strategiczna nad procesem, nad udoskonaleniem, nad strategią, nad tym, że ja i firma będziemy w innym miejscu, czy operacyjna. Kolejne spotkanie, kolejny raport, kolejny mail, kolejne one on one, spotkania statusowe, nawet spotkanie z klientem to raczej maintenance, zadanie operacyjne. Pracę nad firmą i w firmie świetnie tłumaczy książka „Mit przedsiębiorczości”. Jak wprowadzi się tę nomenklaturę, nagle coś przeskakuje i dużo łatwiej ludziom określić, które zadania są strategicznie istotne. Wtedy jesteśmy w świetnym punkcie, bo teraz trzeba wymusić czas na pracę nad tymi zadaniami i ich nie pomijać. To często zadania w stylu: zawiązać nowe sojusze strategiczne, które spowodują wzrost przychodu razy X, opracować nowy proces, przemyśleć strategię firmy, zrobić nowy sposób raportowania, który oszczędzi wszystkim w organizacji setki godzin w miesiącu. Mógłbyś ich nie robić jeszcze przez tydzień, dwa, miesiąc, kwartał, albo nigdy, i niby nic się nie stanie, bo dalej biznes podtrzymujesz, ale jak je zrobisz tu i teraz, to coś zmieni się na dużo lepsze, pójdziesz do przodu, więc musisz wymusić czas na pracę nad tymi zadaniami. I fajnie nad nimi pracować w sesjach deep worku, czyli pracy głębokiej. Znowu koncept, który większość zna, dużo osób czytało, a w praktyce się wywala.
Dlaczego deep work często się nie udaje?
Mateusz: Dlaczego się wywala? Trzy przykładowe rzeczy, bo wywala się z większej liczby powodów, ale te trzy obserwuję nagminnie. Po pierwsze, nie zaczynamy od deep worku. Jak nie zaczynasz od deep worku i otworzysz skrzynkę mailową, komunikatory, i otworzysz wszystkie pętle, czym masz się dzisiaj zająć, to turbo trudno ci jest wyłączyć się i skupić na zadaniu koncepcyjnym. Kapitalny błąd, pomijasz wtedy deep work. Druga rzecz, zła selekcja zadań na deep work. W czasie deep worku zajmujesz się zadaniami, które tak naprawdę nie są mocno wymagające kognitywnie, więc przepalasz swój najlepszy czas w ciągu dnia na pracę w bloku bez dystraktorów, ale niewymagającą kognitywnie: odpisanie hurtem na maile, poprawienie slajdów prezentacji. I trzecia rzecz, niezgromadzenie materiałów referencyjnych. Myślisz sobie: zaprojektuję strategię albo nowy mechanizm polityki premiowej, siadasz do zadania i okazuje się, że nie ściągnąłeś ze skrzynki historycznych raportów, ten ktoś nie dosłał, więc muszę do niego napisać. Nie jesteś przygotowany, deep work przepada, wchodzisz na skrzynkę mailową i przepadasz, bo poza tym, co chciałeś znaleźć, znalazłeś X innych rzeczy, na które powinieneś odpowiedzieć.
Rafał: Ważne rzeczy znalazłeś.
Mateusz: Ważne rzeczy, nie? Zobacz, o tym książki nie mówią, a mówi o tym życie, jak próbujesz to wdrażać. Widzę to na swoim przykładzie i jak pracuję z przedsiębiorcami, bo każę im zaznaczać, jak poszło. To są te sesje wdrożeniowe: ktoś wdrożył te rutyny, wybraliśmy zadanie na deep work i on zapisuje, jak poszło, czy był efektywny, co rozwaliło ten deep work, i staramy się optymalizować, żeby ktoś był w stanie tego dotrzymywać. W realnym wdrożeniu może się pojawić dużo problemów i potencjalnych blokerów.
Rafał: Wokół deep time'u ja sam szczerze zawsze ległem przez brak przygotowania. Blokowałem sobie ten czas, siadałem: dobra, to teraz to, ale bez żadnych materiałów, bez przygotowania. Szedłem szukać tych materiałów, rozproszyłem się 17 razy, powiadomienia na Instagramie, i przepadłem razem z deep workiem. Zacząłem to nazywać strategic time: dwa razy w tygodniu, ale mam przed nim godzinę przygotowania materiałów, staram się tak to robić, żebym nie musiał wchodzić na maila czy do CRM-a, bo na 100 procent się zgadzam: wejdziesz na CRM, przepadłeś. Powiadomienie od klienta, coś się dzieje, albo wejdziesz na Slacka, koniec. Ważne, żeby to wybrzmiało: do tego trzeba się przygotować, bo wielokrotnie słyszałem od różnych ludzi, że deep work nie działa, że ten czas przeznaczony głęboki nie działa. Ja już wiem dlaczego i myślę, że ty to potwierdzasz: trzeba to naprawdę efektywnie zrobić, a żeby to zrobić efektywnie, trzeba się do tego przygotować, bo do wszystkiego, co chcesz robić efektywnie, musisz się przygotować.
Mateusz: Są nawet takie detale. Wybierasz zadanie na deep work, nie? I jak wrzucisz sobie zbyt abstrakcyjnie brzmiące zadanie w stylu „wdrożyć marketing automation w firmie” albo „przemyśleć, czy wdrożyć AI w naszej firmie”, siadasz do deep worku i masz zadanie „przemyśleć AI w firmie”. To jest tak abstrakcyjne, że nie masz zielonego pojęcia, za co się zabrać. Zadania powinny być rozpisane tak, żebyś wiedział, jaka jest pierwsza fizyczna czynność. Na przykład zrobić search firm, które mogą mi to pomóc wdrożyć. Umówić konsultacje z trzema ekspertami. Zgromadzić X raportów i poczytać na ten temat. Jak już masz tę wiedzę, zaprojektować rozwiązanie, zderzyć projekt z kimś, kto się na tym zna. Improwizuję, ale chodzi o to, żebyś spisał konkretne fizyczne czynności do wykonania, bo wtedy jak siadasz, wiesz, co masz robić. A jak siadasz nad taskiem „wdrożyć AI w firmie”, to w sumie nie wiesz.
Rafał: To jak zrobić sobie objective: milionerem bym chciał zostać. Nie masz planu, siadasz, myślisz, nic nie wymyślasz i idziesz na Slacka z powrotem. Fajnie możemy zrobić nawiązanie do Objectives and Key Results, OKR-ów, które z jednej strony są bardzo koncepcyjne, bo możesz mieć quasi-abstrakcyjny objective, osadzony w czasie, na przykład: moja firma korzysta z marketing automation, i definition of done, ale do tego masz key results, czyli jakie rezultaty faktycznie świadczą o tym, że korzystamy z marketing automation, i każdy z tych rezultatów ma listę zadań. Zadania składają się na rezultat, rezultat na objective. To znowu jest przygotowanie, świadomość, że nie da się po prostu wpisać w kalendarz deep work i mówić, że się deep work robi. Myślę, że to może zmienić patrzenie na to narzędzie przez wielu ludzi. Przynajmniej mam takie oczekiwania.
Jak uczyć się skutecznie i na czym polega esencjalizm?
Mateusz: To, co powiedziałeś, bardzo lubię w uczeniu siebie, i jak opracowywaliśmy macierze kompetencji pod rozwój członków zespołu: nie zastanawiaj się, co musisz przerobić, żeby zyskać wiedzę z danego tematu, tylko jaką kompetencję chcesz nabyć i do czego chcesz jej użyć. Dopiero później wyjdzie ci, jaki materiał cię do tego doprowadzi. Jeśli chcesz robić lepiej analizę: co znaczy dobra analiza? Jakie analizy chcesz robić? Do czego to wykorzystasz? Po czym poznasz, że ta analiza jest dobra? Jakie kryteria spełnia dobra analiza? Jak to wiesz, to po drodze już trochę wiesz więcej. Żeby to zrobić, muszę się nauczyć obsługi tego narzędzia, przeczytać tę książkę, pogadać z tym ekspertem, ale finalnym weryfikatorem jest to, że tej kompetencji użyję w praktyce i wniosę w to jakąś wartość. Jak uczysz się dla samego uczenia, może to jest przyjemne, ale czasem nie ukierunkowane tak, żeby dało ci wpływ na realny rezultat. To też uczy esencjalizmu. Miałem z tym ogromny problem: uwielbiam się uczyć, ale to powoduje, że zaczynałem uczyć się sześciu rzeczy jednocześnie. Jak sobie z tego zdałem sprawę, bardzo świadomo planuję ścieżkę edukacji: staram się nie pracować na więcej niż dwóch wątkach jednocześnie. Jeden, bo się za bardzo nudziłem, a dwa sobie fajnie przeplatam, gdy jeden mnie nudzi, wchodzi drugi. Ale that's it. Dopiero jak skończę te wątki i opanuję wiedzę na poziomie, który chcę używać, pozwalam sobie przeskoczyć na kolejne obszary.
Rafał: Ostatnio miałem ciekawą rozmowę z osobami, które korzystały z narzędzi sztucznej inteligencji, i wniosek tych osób był taki, że to chyba niedobre, nie działa. Mieliśmy głębszą rozmowę, która doprowadziła nas do tego, że nie wiesz, jaki jest dobry outcome, że nie poświęciłeś czasu, żeby zapoznać się, jaki rezultat jest dobry. Nie zmierzyłeś rynku i ludzi, którzy z tego korzystają, jaki oni mają rezultat, i przez to masz rezultat średniej jakości, który nawet ciebie nie satysfakcjonuje, bo do końca nie wiesz, jaki dobry powinien być. Musisz się dowiedzieć, co chcesz uzyskać i na jakiej jakości.
Dlaczego tak trudno z czegoś rezygnować?
Mateusz: Jak mawiała moja znajoma: jak nie wiesz, czego chcesz, to na pewno dojdziesz tam, gdzie nie chcesz. Trudno dobrać ścieżkę dojścia, jak nie wiesz, co byś chciał osiągnąć, i nie potrafisz odrzucić rzeczy, które obok będą rozpraszać. To ćwiczenie, które może was zainspiruje. Wypiszcie rzeczy, których chcielibyście więcej w swoim życiu, w swoim kalendarzu: więcej ćwiczyć, więcej czasu z rodziną, więcej czasu na czytanie, na pisanie. Drugi krok: skwantyfikujcie. Co znaczy więcej czasu z rodziną? Ile godzin? Kiedy? Więcej czasu na ćwiczenie: ile godzin? Na pisanie: kiedy, ile mi to zajmie? Jak to macie, widzicie mniej więcej, ile tego jest. Kolejne ćwiczenie: z czego, co robisz obecnie, jesteś w stanie zrezygnować i zrezygnujesz, żeby robić te rzeczy. To trudne, bo musisz rezygnować. Rezygnowanie jest najtrudniejsze. Mogę spowodować, w cudzysłowie, że rozciągnę trochę tę dobę i w 6 godzin pracy zmieścisz tyle, co normalnie mieści się w 9-10, ale to nie jest rozwiązanie, bo jak będziesz wiecznie dokładał, to wiecznie będzie ten sam problem. Pierwsza sztuka do opanowania to sztuka rezygnowania z tego, co jest fajne, na rzecz tego, co jest najlepsze i najważniejsze.
Rafał: To bardzo trudne, bo mamy wbudowaną ewolucyjnie loss aversion, strach przed stratą: boimy się coś zostawić, porzucić, bo coś z tego jest albo w naszej głowie jest atrakcyjne, jak to zostawimy, będzie katastrofa. Każdy z nas przez to przechodzi. Polecam każdemu robić coś takiego, bo nie damy rady zrobić wszystkiego.
Mateusz: Są tu dwa fajne prawa, zdefiniowane przez Daniela Kahnemana, z dziedziny ekonomii behawioralnej. Pierwsze to planning fallacy: niedoszacowujemy, ile czasu potrzebujemy na dany projekt i zadanie. To pojawia się od tego, ile czasu potrzebuję na napisanie posta, po to, ile czasu potrzebuję na wdrożenie produktu, ile czasu i pieniędzy potrzebuję na wyremontowanie mieszkania.
Rafał: Tu każdy programista mówi: nie, skądże, ja mam wszystko dobrze policzone.
Mateusz: To pierwszy problem, któremu ulegamy, a drugie to, co powiedziałeś, awersja do straty: dużo bardziej unikamy straty, niż motywuje nas chęć zyskania czegoś, i przez to nie lubimy tracić, zaczynamy dokładać, a nie przeliczamy tego, ile nam to zajmie, i w ten sposób zapełniamy kalendarz. Lubię mawiać, że zawsze jest więcej dobrych pomysłów, niż możliwości ich zrealizowania. Jak się z tym nie pogodzisz i nie będziesz selekcjonował, odrzucał, odmawiał dobrym pomysłom, żeby zdobyć miejsce na te świetne, to zawsze będzie problem.
Jak zaplanować kalendarz w kilku horyzontach czasowych?
Rafał: To nas sprowadza do praktycznego planowania i zarządzania własnym kalendarzem. Jak powinna wyglądać efektywna struktura planowania, twoim zdaniem? Wyobraźmy sobie osoby, które planują, ale czasem z tych planów niewiele wychodzi.
Mateusz: Fajnie, że powiedziałeś „struktura planowania”, a nie „kalendarz idealny”, bo takiego nie ma. Z mojej praktyki wynika, że dobrze działa planowanie w kilku horyzontach czasowych. Pierwszy problem jest taki, że bardzo często nie planujemy z wyprzedzeniem: na przykład miesięcznym, kwartalnym, a co dopiero rocznym. Co ci szkodzi zaplanować już w styczniu, kiedy w firmie macie wigilię firmową albo strategiczne spotkanie, żeby zaplanować strategię na kolejny rok. Już teraz możesz przewidzieć, że zajmie to jeden warsztat otwierający, pracę w grupach, później warsztat, gdzie omawiamy strategię, i warsztat domykający, gdzie robimy action plan. Jesteś w stanie to już teraz wrzucić. Wszystkie spotkania kadry menedżerskiej wrzucisz tu i teraz, swój urlop, urodziny. W perspektywie rocznej proszę liderów, żeby zaplanowali też jedno tak zwane once in a lifetime experience, czyli jedną rzecz dla siebie, którą bardzo by chcieli zrobić. Czasem łączy się z urlopem, ale czasem nie. Ktoś robił kurs pilota, ktoś kolejny kurs zaawansowanego nurkowania na wrakach, ktoś wyjazd na konferencję SEO w Azji, na którą zawsze chciał pojechać, a przy okazji tydzień w Azji. Teraz mam case planowania przebiegnięcia ultramaratonu na pustyni. To ma być rzecz, która będzie cię jarać samym czekaniem na nią, a po niej będziesz turbo dumny i poczujesz, że po coś pracujesz tak ciężko. Dlatego nalegam, żeby to była twoja rzecz, a nie na przykład urlop z rodziną. Jak się da połączyć, fajnie, ale jak nie, to ma być twoja rzecz, która sprawi ci mega fun. W perspektywie kwartalnej schodzisz na trochę większy poziom szczegółowości: krytyczne spotkania z klientami, konferencje, wydarzenia, w których biorę udział. Miesięczna to bardziej rytm pracy: dwa dni w miesiącu poświęcam na strategię, z czterech weekendów jeden zawsze spędzam z rodziną offline i mam te weekendy zaplanowane na kilka miesięcy do przodu. Jeden weekend w miesiącu z rodziną, a już zmienia bardzo dużo. W skali tygodniowej jesteś w stanie wypracować wzorcowy rytm, według którego chciałbyś funkcjonować: tutaj treningi, tutaj mieszczę wszystkie spotkania, tutaj deep worki. A w skali dziennej...
Rafał: Przepraszam. Zastanawiam się, jak tu wygląda balans między strukturą a elastycznością, bo możemy zaplanować wiele, ale dużo się dzieje niezależnie od nas.
Mateusz: Odpowiem, co się dzieje, jak harmonogram się wywala, bo się wywala. Na szczęście mądrzejsi od nas to przemyśleli, na przykład Cal Newport. W tygodniu masz rytm pracy tygodniowej. Możesz nazwać to ćwiczenie Perfect Week: wzorcowy rytm, który by ci służył. Jak ja to robię w praktyce: nie nanoszę tego jeszcze na swój kalendarz, tylko zakładam nowy kalendarz, który nazywam kalendarzem wzorcowym albo Perfect Week. Jak podświetlasz swój osobisty kalendarz versus ten wzorcowy, masz dwa kalendarze. Wzorcowy ma główne bloki: tutaj trening, tutaj kumuluję spotkania, tutaj deep work, tutaj praca operacyjna. Jak pracujesz na swoim kalendarzu, a pod spodem masz kalkę podświetloną, wiesz, kiedy wrzucać spotkania, i trochę bardziej rozumiesz, że nie możesz wrzucić spotkania w czwartek o 10, bo rozwalisz sobie deep work. To wzorcowy rytm, który nie musi być jeszcze idealnie trzymany, ale do którego chcesz dojść, i co tydzień podświetlasz ten kalendarz i patrzysz, gdzie ci się rozwala. Możesz pracować na wzorcowym kalendarzu albo na swoim osobistym, żeby jak najszybciej zbliżał się do wzorcowego. A w ciągu dnia możesz wejść od poziomu ogólnego: masz zaplanowane dwie najważniejsze aktywności, zaplanowany tylko deep work, tylko trzy kluczowe bloki, jak czas na refleksję lub journaling, czas na deep work i godzinę z rodziną, a reszta się dzieje. Albo bardzo szczelny time boxing. Jak robisz w wariancie szczelnym, czy coś się po drodze wydarzy, w połowie dnia coś cię rozwali ten dzień? Jasne, że tak. Albo coś się pojawi i musisz przeprojektować harmonogram, albo ty sam uznasz. Czasem jak opracowuję z kimś kalendarz i on zaczyna wchodzić w tę bardziej szczelną warstwę, zaczyna mieć wewnętrzny niepokój, że to wygląda trochę neurotycznie: czy nie będę robotem. Mówię wtedy: przecież to ty nad tym panujesz. Jak będziesz chciał rozwalić ten kalendarz, to ty masz go rozwalić, a nie chronisz go przed tym, żeby ktoś ci go nie rozwalał. Mój case z tego tygodnia: miałem zaplanowane rzeczy, ale pojechałem odebrać syna z przedszkola, poszliśmy na lekcję piłki i po niej miałem wracać do domu i zrobić jeszcze jakieś rzeczy. Ale była taka ładna pogoda, było tak fajnie, więc mówię: ej, idźmy na plażę. Spędziłem 4 godziny na plaży. Ja o tym decyduję, z czego rezygnuję, czego nie zrobię, co przeniosę na kolejny dzień. Ludzie się boją, że to zabije spontaniczność. Nie. To jest strażnik tego, żeby priorytety innych nie stawały się twoimi priorytetami. Ty nad tym panujesz i masz dowolność w zmienianiu kalendarza. Jednocześnie jak masz te bloki świadomie ułożone, widzisz, że nie powinieneś odpuścić deep worku i wpuszczać tam spotkania, bo znowu nie zajmiesz się tym tematem strategicznym. Trudniej ci rezygnować, jak coś już tam jest, i łatwiej nie wpuszczać tam kolejnego spotkania czy otwierania maili, jak widziałeś, że w tym czasie miałeś przemyśleć i pracować nad tą rzeczą. Musisz wtedy zdecydować czegoś konkretnego, a nie po prostu wpuścić kogoś w puste miejsce w kalendarzu. Zalecam programowanie konkretnych rutyn i nawyków do takiego stopnia, w jakim ci to służy, nie robi się neurotyczne, tylko jest dla ciebie zdrowe, czujesz się w tym nieźle. Wtedy taka struktura jest naprawdę fajna.
Jak utrzymać motywację i dotrzymywać własnych obietnic?
Rafał: Zastanawiam się, jak rozwijać wewnętrzną motywację do trzymania się tego, do konsekwentnego planowania, do dotrzymywania własnych zobowiązań, do bycia guardianem swojego kalendarza, bo domyślam się, że dużo łatwiej powiedzieć: ktoś przyszedł i mi rozwalił. Klient zadzwonił, tu dziecko trzeba odebrać. Często ważne rzeczy, ale często też wymówki. Masz pomysł, jak rozwijać tę wewnętrzną motywację?
Mateusz: Motywacja to ciężka rzecz, bo to często nadużywane, przereklamowane słowo. Jest, teraz jej nie ma. Motywują nas różne rzeczy, czy będziemy rozmawiać o neuroprzekaźnikach, czy o celach. To duży temat. Ale co możesz zrobić? Po pierwsze uświadomić sobie, że to nie inni, tylko ty sobie pozwalasz rozwalić ten kalendarz. To ty decydujesz, czy komuś na to pozwalasz, czy nie. To trochę extreme ownership: to nie ktoś, jego potrzeba, tylko ty zdecydowałeś, czy jego potrzeba jest ważniejsza niż twoja. Nie zrzucaj na innych, to twoja decyzja, twój czas. Ty go nie odzyskasz. To pierwsza rzecz, którą warto sobie uświadomić. Druga: robić to tak, żeby czuć się z tym dobrze wewnętrznie, czyli żeby czuć, że to mnie prowadzi tam, dokąd chcę dojść. Chcę mieć tyle czasu, chcę pracować nad rzeczami strategicznymi, widzę, że to daje rezultat, więc chcę to podtrzymywać. Trochę racjonalności i samoświadomości, co się stanie, jeżeli znowu pozwolę, żeby ktoś inny dyktował workflow mojej pracy, a nie ja sam. Jeszcze pomyśl, jak źle się czujesz, jak sam sobie nie dotrzymasz obietnicy. To niefajne uczucie. Dlatego składałbym samemu sobie i innym tylko takie obietnice, które naprawdę chcesz dotrzymać. A jak nie, odpuść to pobożne życzenie, że teraz zaprojektujesz to turboszczelnie i będziesz się trzymał. Weź poziom trudności, który ci służy i jest do dotrzymania. Na przykład lista zadań: zamiast planować szczelnie 8 godzin, zamiast wypisywać 14 zadań na dany dzień, bo wydaje ci się, że jak to wszystko pójdzie idealnie, to je wszystkie zmieścisz. Na pewno nie pójdzie idealnie, znowu spoiler. Zacznij nawet od metody Ivy'ego Lee, który mówił o sześciu zadaniach na dzień. Ja mówię: zacznij od trzech. Domknij te trzy zadania, które bardzo świadomie uznasz za najistotniejsze, patrząc na wszystko, czym możesz się zająć. Zrób tylko je, a później daj mailom, spotkaniom sporo przestrzeni, bo musisz się z nich odkopać, jestem z tym okej, ale wyrób sobie nawyk robienia trzech świadomie wyznaczonych, najważniejszych według ciebie zadań. Jak się będzie udawać, możemy zwiększać poziom trudności. Jak nie, zostaw na razie na tym poziomie i naucz się używać tego systemu.
Rafał: Fajnie powiedziałeś, żeby nie oszukiwać siebie, bo bardzo często jest tak, że przeczytasz mądrą książkę o zarządzaniu czasem czy o Getting Things Done i nagle zaczynasz to wdrażać w całości, wszystko tak jak leci. Później to niemożliwe. Wspominałeś o macierzy Eisenhowera, uśmiechałem się, bo nad moim biurkiem w biurze wisi tablica Eisenhowera, której ostatni raz dotknąłem w 2022 roku, i stwierdziłem, że nie jestem w stanie z tym pracować, a dzisiaj zrozumiałem dlaczego, bo mi to wytłumaczyłeś. Realnie trzeba do tego podchodzić, bo wydaje mi się, że da się dużo zrobić i dużo więcej od nas zależy, niż nam się często wydaje.
Czy w Polsce istnieje kultura przepracowania?
Rafał: Chciałem porozmawiać o tym, co nazywa się w Polsce kulturą zapierdolu i pracoholizmu. Jestem szczerze ciekawy, co uważasz na ten temat. Czy w Polsce jest faktycznie kultura glorifikująca przepracowanie, pracę dla samej pracy?
Mateusz: Wydaje mi się, że na szczęście to się zmienia. Rozmawialiśmy wcześniej, że nikt ci nie da nagrody, tylko za rezultaty. Oceniam to po tym, że rozmawiam z wieloma przedsiębiorcami, jestem w organizacjach przedsiębiorców, jeżdżę na obozy dla przedsiębiorców, pracuję z wieloma przedsiębiorcami i na szczęście słyszę, że to się zmienia. Przedsiębiorcy, którzy do mnie trafiają, żeby pracować nad zdrową wydajnością, dzielą się na dwie grupy. Jedni to ci, którzy byli tam, gdzie ja: pracują po naście godzin i odczuli, że ich organizm to wyraźnie odczuwa, daje im symptomy, i wiedzą, że nie tędy droga. Ale coraz więcej jest osób, które chcą zadziałać prewencyjnie. Dwa przykłady. Jeden founder startupu, który dostał olbrzymią rundę finansowania i wie, że kolejne kilka lat to będzie rollercoaster, nie będzie łagodny tryb 4 godziny dziennie i leżenie na trawie, i od razu przyszedł do mnie, żebym go przygotował na to, żeby przeszedł przez to w miarę zdrowo, obronną ręką, żeby jego organizm był na to gotowy. Mega świadome podejście. Drugi founder ma spółkę technologiczną, która rośnie w tempie 2-3 razy w ciągu roku od ostatnich 3 lat, to kontrrynkowy trend, patrząc na software house'y, i jest bardzo świadomy, że chce kolejne 2-3 lata życia poświęcić firmie w dużej mierze. I to też super, jak ktoś mi mówi, że nie chodzi o balans i pracowanie 6 godzin dziennie. Jak to jest szczere, możemy do tego doprowadzić. Ale jak nie i tylko się oszukujesz, to mi powiedz. Super, że ktoś mi mówi: chcę pracować po 10 godzin dziennie, czy momentami po 12, ale powiedz, co mam zrobić, żeby się nie zajechać. I ja mówię: znowu mega. Z wyprzedzeniem możemy to ułożyć tak, żeby bardzo zmitygować negatywne efekty, na które ten ktoś może być narażony przy tak intensywnym trybie, i popracować nad tym, żeby to było intensywnie, ale wciąż zdrowo. Wiesz, to się na szczęście zmienia.
Rafał: Już trochę odpowiedziałeś na moje drugie pytanie. Nie odczuwam, żeby się spektakularnie zmieniało, ale że ta świadomość się pojawiła, że to nie jest do końca zdrowe, że praca nie jest dla samej pracy, tylko dla efektów. To banał, ale wiele osób ciągle tego nie widzi. Czy masz pomysł, jak firmy, organizacje, my, founderzy, możemy wspierać zdrowsze podejście do pracy bez utraty, w cudzysłowie, efektywności?
Mateusz: W sensie wśród zespołów?
Rafał: Tak, bo to się roznosi. Nie tylko founderzy pracują w szalonych godzinach, bardzo często roznosi się to na całą firmę, gdzie ludzie pracują po 12, 15, 16 godzin, żeby się z tematami wyrobić, a czasem po prostu pracują więcej z różnych powodów.
Jak wspierać zdrową pracę w zespołach i szanować urlop?
Mateusz: Dam trzy przykłady z życia. Po pierwsze, jak ktoś się do mnie zgłasza, żebym przeszkolił zespół, nigdy się nie zgadzam, jeśli w procesie nie bierze udziału lider, founder czy CEO. Jak on nie przejdzie tej transformacji i nie zrozumie, że da się pracować zdrowo i wydajnie, że zdrowie jest twoim sprzymierzeńcem, silny zdrowy organizm i mądra praca są twoim sprzymierzeńcem w osiąganiu efektów, to niewiele się zmieni w całej kulturze organizacyjnej, więc musi to iść od góry. Po drugie, projektowałem programy wdrażania zdrowych nawyków w firmie i może on być bardzo przekrojowy. Nie chodzi o owocowe czwartki czy spotkanie z panią psycholog, która powie, że stres jest zły, trzeba go unikać. Fajnie, ale jak? Co ja mam realnie robić każdego dnia, żeby mieć mniej tego stresu? Zaprojektowanie akademii, gdzie jest dietetyk, gdzie ja prowadzę część wykładów, gdzie ktoś zajmie się aspektem realnego stresu, ale też przygotowaniem środowiska pracy pod to, żeby było zdrowsze. Możecie zrobić dzień bez spotkań, możecie nie zawracać głowy na Slacku tak często. Możecie wdrażać cały szereg mechanizmów wewnętrznego funkcjonowania, żeby było zdrowiej. Kontrowersyjny temat nadgodzin: uważam, że dyskusja nie powinna być o tym, jak je nagrodzić, tylko jak ich unikać. Jesteś w stanie chwilę pociągnąć, ale w długim terminie się wypalisz. Jak widzę czasem osoby, ja sam kiedyś tak miałem, dlatego zacząłem szkolić z tego też zespoły: kogoś, kto pracuje bardzo długo, nawet się nie skarży, to myślę: super lojalny pracownik i zaangażowany, ale przecież on pójdzie tą ścieżką co ja, czyli za pół roku go stracisz, za rok, jak na to pozwolisz. I trzecia rzecz: jedna firma się do mnie zgłosiła, super świadome podejście. Myślimy o tym, jak całą firmę transformować w tym kierunku, żeby wydajność wzrosła, ale zdrowie też się poprawiło. Nie wiem, co nam z tego wyjdzie, ale myślę o tym bardzo holistycznie: środowisko pracy, dobranie nawet suplementacji, bo to praca sezonowa, z dietetykiem, poprzedzona badaniami, żeby ten stres mitygować. Zadbanie o warunki, tam jest dużo delegacji, żeby wysypiać się podczas delegacji, cała masa rzeczy przez schemat pracy nad określonymi tematami, nawyki, protokoły, suplementację. Naprawdę wierzę, że tym się da zająć, tylko w konkretny sposób, a nie mówiąc, że stres jest szkodliwy i stresujmy się mniej. To jeszcze nikomu nie pomogło.
Rafał: I zróbmy zajęcia z medytacji, to nie do końca komuś pomoże. Dodałbym, bo sam długo się tym zajmowałem i próbowałem reorganizować moje firmy, żeby ludzie się nie wypalali. To, co powiedziałeś: mamy kogoś, kto super pracuje po godzinach, widać, że jest dostępny na Slacku, możesz zobaczyć timestampy. Miałem takie osoby i też kiedyś myślałem: kurde, petarda. A potem się okazuje, że tej osoby już z nami nie ma, po prostu musiała odpocząć i już nie wkłada do firmy niczego. Miałem kilka takich zmian, parę dobrych lat temu. Doszedłem do wniosku, że trzeba, to znowu banał, ale niech będzie, że dzisiaj jestem od banałów: kwestia szacunku dla urlopu. Kiedyś robiłem urlop tak, jak jeszcze niektórzy do dzisiaj: urlop faktycznie był, powiedzmy, we Włoszech, ale co z tego, jak siedziałem pod palmą i byłem na callu albo coś załatwiałem, to było takie udawane emergency. Wiele lat temu wprowadziłem, że urlop to jest absolutne wyłączenie. Nie ma mnie, jakbym był w szpitalu. To pomogło mi też lepiej zorganizować firmę, bo musiałem zrobić matrycę delegacji, lepsze procesy.
Mateusz: Właśnie miałem powiedzieć, to nie jest łatwe zagadnienie, ale jeśli to jest twoim celem, możesz zrobić wiele rzeczy, żeby wdrożyć to u siebie i w całej firmie. Tak jak mówisz: odpowiednio się przygotować, wdrożyć procedurę urlopową. Miesiąc wcześniej, czy nawet kwartał wcześniej, poinformować wszystkich kontrahentów, miesiąc wcześniej przypomnieć, dwa tygodnie wcześniej przypomnieć, że jak coś mają, niech dają znać, bo od jutra jest niedostępny. Często problemem w mniejszych firmach jest brak backupu kompetencyjnego. Jak coś się dzieje, tylko jedna osoba jest od tej rzeczy i jest na urlopie, to wszyscy macie problem. Więc wcześniej załatwić ten backup. Jak nie możesz kogoś zatrudnić, możesz znaleźć zewnętrznego eksperta, który w razie W jest i backupuje daną rzecz. Jest dużo rzeczy, które możesz zrobić, czasem okej, to jest niemożliwe, ale jest dużo rzeczy, żeby tę szansę zwiększyć.
Rafał: Nie ma innego rozwiązania. Próbowałem jeszcze powiedzieć, że przez to, że ja zacząłem tak robić, po jakimś czasie ludzie, którzy ze mną pracują, zaczęli tak robić. Bardzo wiele razy widziałem, że nie robią tak: niby są na urlopie, ale ich nie ma. Do dzisiaj mam taki model operacyjny, że jak widzę, że ktoś jest na urlopie, sam potrafię go wyciszyć na Mattermoście czy Slacku i napisać: jesteś na urlopie. Jak jesteś na urlopie, to nie jesteś w pracy. Tak samo weekend: jak jest weekend, to jest weekend. Nauczyłem się twardo, bardzo twardo, mnie to wiele razy uderzyło, że przepracowany pracownik to nie jest dobry pracownik, że przepracowany, zmęczony, sfrustrowany szef to nie jest dobry szef. Że zmarnowany lider już w poniedziałek o 12 nie jest dobrym liderem w środę po południu, też nie. To drobne rzeczy, które każdy może wprowadzić, trzeba się na sekundę zatrzymać i pomyśleć. Dlatego tak mi się podoba ta praca, którą wykonujesz, że pracujesz z liderami, że o tym głośno mówisz w swoim podcaście, bo to są naprawdę bardzo ważne rzeczy. Nie ma sensu się przepalać, a żeby tego nie robić, trzeba mądrze pracować.
Mateusz: To krytyczne umiejętności, których niestety prawie nigdzie nas nie uczą, jak połączyć ambitne cele, dbanie o własne zdrowie i jak pracować wydajnie. Nam się często wydaje, że jesteśmy tacy hero i możemy brać więcej, więcej, więcej na klatę, aż organizm nie powie, że to za dużo. Jest cały szereg lampek ostrzegawczych, które możesz zapalić odpowiednio wcześnie, albo rzeczy, które możesz wdrożyć, żeby ten punkt nie nadszedł albo nadszedł z jak najmniejszym prawdopodobieństwem.
Rafał: Nie uzurpuję sobie prawa do powiedzenia, że złapałem się w odpowiednim momencie i wszystko przewidziałem. Ja też przeoczyłem.
Mateusz: Mi organizm powiedział: dalej tak nie pojedziesz.
Rafał: Do dzisiaj łapię się na głupich rzeczach, które robię. To ciągła praca, nie jest tak, że się wdroży coś i koniec. Śmieję się, że to jak SEO: ciągła optymalizacja. Musisz się ciągle optymalizować, zastanawiać się, co robisz, i to nie zawsze pod maksymalną produktywność, tylko pod efektywność, pod to, żeby miało efekt. To się nigdy nie kończy, bo ty się zmieniasz, otoczenie się zmienia, branża, klienci, wszystko się zmienia.
Jakie trzy rzeczy wdrożyć już teraz i jakich błędów unikać?
Rafał: Na koniec chciałem zrobić podsumowanie, praktyczne wskazówki. Trzy rzeczy, które każdy powinien wdrożyć już teraz, aby poprawić swoją efektywność i równowagę życiową. Większość ludzi jest przepracowana, więc co taka osoba może zrobić, żeby zacząć?
Mateusz: Trzy rzeczy, szybko, i uwierzcie mi, warto. Śpij między 7 a 9 godzin. Aktywność fizyczna, minimum 25 minut dziennie, przy tętnie około 120, ale jak jesteś w stanie tylko spacerować, to też fajnie, 25 minut dziennie. I rób chociaż jeden-dwa deep worki w tygodniu.
Rafał: Dobre rady. A trzy błędy, których należy bezwzględnie unikać? Żeby ktoś przejrzał swoją pracę i pomyślał: okej, może ja to faktycznie robię.
Mateusz: Nie próbuj wdrażać rzeczy idealnie, ale wdrażaj. Better than perfect. I nie czekaj za długo z wdrażaniem: uwierz mi, często nie potrzebujesz siedmiu kursów i pięciu książek, żeby się za coś zabrać. Potrzebujesz się zabrać, a dopiero później w razie czego uzupełniać wiedzę, jak masz już chociaż basicowy poziom. Błąd, w który możesz wpadać, o którym już rozmawialiśmy: kontrolujesz rzeczy, które do ciebie spływają. Nad wieloma rzeczami nie masz wpływu i kontroli, ale nad dużą częścią masz, więc przyjmij za to odpowiedzialność. I trzecia rzecz, może taka: zaufaj procesowi. Rezultaty, cele są ważne, bo często określą ci ścieżkę dotarcia, ale finalnie liczy się ta ścieżka i egzekucja. W firmie możesz mieć piękną strategię, ale jak masz kiepską egzekucję, to nic ci z tej strategii. Tak samo w życiu i w fizyczności: możesz pięknie rozpisać plan treningowy, makrokaloryczny, ale jak egzekucja będzie słaba, do niczego nie dojdziesz. Jak skupisz się na procesie i na tym, co mogę robić lepiej, szybciej, mądrzej, żeby dojść do kierunku, który sobie wyznaczyłem, nawet bez horyzontu czasowego, tak szybko, jak się da, ale nie szybciej: nie mam horyzontu czasowego, kiedy muszę schudnąć, przytyć albo zarobić X milionów. Odkrywam ścieżkę jak najszybciej. Skoncentruj się na ścieżce, bo jak będziesz robił właściwe rzeczy wystarczająco długo, rezultat przyjdzie. A jak będziesz miał piękny cel, ale nie będziesz robił właściwych rzeczy albo nie wytrwasz wystarczająco długo, rezultatu i tak nie osiągniesz.
Zakończenie rozmowy
Rafał: Drodzy państwo, naszym gościem był Mateusz Sobieraj. Dzięki ci bardzo za tę rozmowę. Naprawdę fantastyczna rozmowa, nie wiem, czy nie jedna z najlepszych, bo jesteś definitywnie osobą bardzo pozytywnie wkręconą w to, co robisz. Jeszcze raz bardzo ci dziękuję. Wszystkiego dobrego.
Mateusz: Dziękuję ci bardzo.
Posłuchaj i obejrzyj
Ta sama rozmowa w Twojej ulubionej aplikacji.
Pełny, zredagowany transkrypt jako plik Markdown, z opisem gościa i cytatami.
Wróć do góry





