Kim jest Ada Stępień?
- Kim jest
- Ada Stępień, współzałożycielka SLAPPA, firmy, która zmienia rynek chemii domowej dzięki innowacyjnym, ekologicznym tabletkom do sprzątania rozpuszczanym w wodzie z kranu. Ma chemiczny background.
- Czym się zajmuje
- SLAPPA oferuje tabletki do sprzątania, które zastępują płyny w jednorazowych plastikowych butelkach, ogranicza plastik i emisje z transportu. Firma sprzedaje bezpośrednio z własnego e-commerce w modelu subskrypcyjnym, w kilku punktach partnerskich w Warszawie, a od niedawna rozwija też współpracę B2B. Została startupem pozytywnego wpływu.
- O czym rozmawiamy
- O genezie SLAPPY w czasie pandemii, składzie i technologii tabletek, korzyściach środowiskowych, wyzwaniach w przekonywaniu klientów, finansowaniu biznesów impaktowych w Polsce, rozwoju produktów i modelu B2B, planach ekspansji, lekcjach z pierwszych lat, radach dla osób zakładających firmę impaktową oraz roli konsumentów, pokolenia Z i państwa w zmianie nawyków.
Najlepsze cytaty
„Dodaj swoją kroplę do lepszego świata.”
„Można to zrobić bez tego plastiku.”
„Nie jest prawdą, że wszyscy chcą naprawić świat i tylko czekają na narzędzia, żeby tak zrobić.”
„Umiar nas chyba tutaj musi uratować.”
Polecane materiały i źródła
Polecajka gościni
Książka · Daniel KahnemanPułapki myślenia
openlibrary.orgAda poleca ją wszystkim do przeczytania. Poleca też książkę „21 lekcji na XXI wiek” (Yuval Noah Harari) oraz podcast „Dział Zagraniczny”, który porusza tematy niekoniecznie popularne w polskiej przestrzeni socialmediowej.
Powiązane rozmowy
Współpraca vs Konkurencja: Skandynawska szkoła biznesu z Przemysławem PieląPrzemysław PielaWspólne tematy: ekspansja zagraniczna
Sztuka komunikacji międzykulturowej w strategii biznesowej z Moniką SarapąMonika SarapaWspólne tematy: ekspansja zagraniczna
Ryzyko walutowe w biznesie - praktyczny poradnik z Adamem StosioAdam StosioWspólne tematy: ekspansja zagraniczna
Ekspansja zagraniczna bez filtrów - Tomek Domański o strategii, sukcesach i porażkach WhitePressTomasz DomańskiWspólne tematy: ekspansja zagraniczna
Transkrypt
Prowadzący: Rafał Moszkowców. Gościni: Ada Stępień.
Wstęp
Rafał: Witam wszystkich serdecznie w ekoserii Globalnych Horyzontów, w której bierzemy na tapet polskie startupy, scaleupy i tak zwane biznesy impaktowe. SLAPPA doskonale wpisuje się w ten obszar, walcząc z problemem plastikowych odpadów i śladu węglowego poprzez produkty, które wystarczy rozpuścić w wodzie z kranu. Dziś mam przyjemność gościć Adę Stępień, współzałożycielkę SLAPPY, firmy, która zmienia rynek chemii domowej poprzez innowacyjne ekologiczne tabletki do sprzątania. Ada, witaj w Globalnych Horyzontach.
Ada: Cześć, bardzo mi miło, bardzo dziękuję za zaproszenie.
Rafał: Mam takie lekkie déjà vu, a ty?
Ada: Delikatnie tak, ale jest okej.
Skąd wzięła się SLAPPA i jaki problem rozwiązuje?
Rafał: Super, naprawdę cieszę się, że jesteś. Przyglądałem się trochę twojej firmie od jakiegoś czasu i miałem takie marzenie, że kiedyś może będziemy mieli szansę porozmawiać i będę miał szansę poznać ciebie i SLAPPĘ bliżej. To mnie sprowadza do pierwszego pytania. Skąd wzięła się SLAPPA, jaka jest geneza powstania? Myślę, że to niesamowicie ciekawe.
Ada: Jasne, postaram się tę historię trochę przybliżyć. Zaczęło się to wszystko jeszcze w pandemii, kiedy zamknięci z powodu kwarantanny w domu mieliśmy więcej czasu na przeróżne przemyślenia i dostrzeganie rzeczy, których być może na co dzień nie zauważaliśmy. Tak też było w tym przypadku. Zaczęłam zauważać, jak dużo plastiku, zwłaszcza jednorazowego, zużywamy w domu. Miałam wtedy na myśli jeszcze maseczki jednorazowe czy rękawiczki, w trakcie pandemii. Ale wszystkie takie produkty, chociażby do czyszczenia, które używamy w domu przez miesiąc, dwa, i później ten praktycznie w idealnym stanie plastik trafia do śmieci, co wzbudziło moje zainteresowanie, co dalej z tym plastikiem się dzieje. Zaczęłam ten temat bardziej zgłębiać w kontekście recyklingu, możliwości przetwarzania tego odpadu, jak to faktycznie wygląda. Wyniki mnie nieco poraziły, bo okazało się, że produkujemy tego plastiku bardzo dużo globalnie, a jesteśmy w stanie przetworzyć może 9-10 procent, i też nie każdego rodzaju plastiku, bo jak wiesz, tych plastików też jest trochę różnych rodzajów. To dało mi do myślenia, czy da się coś z tym zrobić, to znaczy, czy jest możliwe, żeby takie produkty, wtedy już myślałam o środkach czystości, można by było oferować w jakiejś innej formie, która by albo eliminowała ten jednorazowy plastik, albo chociaż ograniczała na tyle, że miałoby to duże znaczenie przy większej skali produkcji. Zaczęłam szukać informacji na temat ekologicznych środków czystości. Trochę tego, jak duże korporacje opowiadały o tym, że mają plany wprowadzać wersje refil, możliwości uzupełnienia. W Polsce tych produktów niestety za wiele nie było. Były jakieś ciekawe historie, ale nie dało się tego typu produktów po prostu zakupić. Wiedziałam też z trzeciej strony, że jeżeli chcemy faktycznie zrobić duży impact i mieć wpływ szeroko, nie tylko na 100 czy 200 osób, to taki produkt musi być bardzo UX-owo wygodny. Nie może być zbyt skomplikowany, nie może mieć długiej instrukcji użycia, tylko w zasadzie musi stanowić realną alternatywę dla produktów, które używamy na co dzień. To skłoniło mnie do głębszego researchu, jak działają środki czystości, z czego się składają, jak się je produkuje. Okazało się, że w znakomitej większości środki czystości domowego użytku w około 90 procentach składają się z wody. Cała reszta to substancja czynna, która ma odpowiadać za usuwanie brudu, rozpuszczanie tłuszczu, usuwanie kamienia i tak dalej. Wtedy do mnie doszło, że może po prostu oferujmy tylko sam wsad, samą tę esencję, która realnie czyści, a przecież wodę możemy dolać z kranu, którą jeszcze w kranach mamy. To był pierwszy pomysł, pierwsza myśl, która pociągnęła szereg konsekwencji, które finalnie doprowadziły mnie do miejsca, w którym jestem, czyli że postanowiłam założyć firmę. Ale oczywiście nie było to tak proste, tak bajeczne, jak można by się spodziewać. Metodą prób i błędów doszliśmy wraz z moim wspólnikiem do wniosku, że nie mogą to być zestawy DIY, zrób to sam gdzieś w domu, trochę sody oczyszczonej, trochę kwasku cytrynowego i tak dalej, tylko muszą to być produkty bardzo wygodne, gdzie nie ma w zasadzie żadnej możliwości pomyłki czy zrobienia czegoś źle. Doszliśmy do wniosku, że rozpuszczalne w wodzie tabletki, trochę takie musujące, jak magnez czy witamina C, będą optymalną opcją, bo po prostu wrzuca się do butelki, zalewa wodą z kranu i de facto produkt jest gotowy.
Dlaczego tabletki zamiast płynów ułatwiają logistykę i sprzedaż?
Ada: Tak się zaczęło. Taką mieliśmy myśl i pomysł na ten produkt. Przede wszystkim chcieliśmy ograniczać jednorazowy plastik i to był nasz główny cel wtedy. W międzyczasie okazało się, że możemy jeszcze zredukować chociażby emisje wynikające z transportu, bo nie przewozimy tej ciężkiej, czasem trudnej w transporcie wody. Ułatwiamy też logistykę, magazynowanie tych produktów, bo tabletki są małe, lekkie. Dużo łatwiej jest spakować dużą ilość tego produktu i przechowywać w magazynie niż przewozić płynne wersje.
Rafał: To jest zdecydowanie bardziej ekonomiczne, nawet dla tych wszystkich producentów, nawet tych dużych, bo co innego przewieźć 20 palet płynu, a co innego 3 kartony tabletek. A później też sobie myślę, wystawienie tego na półce. Ile więcej można wystawić takich produktów?
Ada: Z perspektywy sklepu i ekspozycji na półce zajmujemy dużo mniej miejsca niż klasyczne płyny. Tabletki są malutkie, opakowania też można jeszcze skompresować, żeby zajmowały jeszcze mniej miejsca. Sam pewnie doskonale wiesz, że półki w sklepach są drogie i każdy centymetr jest na wagę złota.
Rafał: Tak, tym bardziej mnie ciągle zaskakuje, że chemia zajmuje czasami jedną czwartą sklepu, a mogłaby zajmować pewnie jedną dziesiątą.
Co oznacza nazwa SLAPPA i dlaczego nie brzmi po polsku?
Rafał: Wróćmy jeszcze na chwilę do SLAPPY. Co oznacza SLAPPA? Przyznam się szczerze, że jak zobaczyłem was pierwszy raz, tak jak wspominałem ci w naszej pierwszej rozmowie, przeczytałem o was na OKO.press, który serdecznie pozdrawiam, bardzo lubię i cenię. Był tam artykuł, w którym byliście wspominani, i myślałem, że to szwedzka firma.
Ada: Faktycznie nazwa nie jest polska i to też nie jest przypadek. Wymyślając całą strategię komunikacji, cały branding i te wszystkie elementy, które składają się na markę, chcieliśmy z jednej strony, żeby ta nazwa nie była oczywiście ekologiczna i nie była tak bezpośrednio podana, że to jakiś ekologiczny produkt, bo wiedzieliśmy, że nie tylko konsument bardzo ekoświadomy, entuzjasta, będzie jedynym naszym klientem, a z drugiej strony mieliśmy z tyłu głowy, że będziemy chcieli wychodzić na inne rynki, więc nazwa nie może być bardzo polska, bo chociażby trudność w wymowie może być problemem. Wymyśliliśmy SLAPPA. SLAPPA to szwedzkie słowo, które tłumaczone na język angielski oznacza drop, a drop oznacza zarówno kroplę, jak i upuszczać. Wokół tego zbudowaliśmy nasz claim „at your drop”, czyli dodaj swoją kroplę do lepszego świata. Stąd też w sygnecie i logo cztery krople, bo bardzo nam zależało, żeby przekazać tę esencję, czyli to, że każde nasze nawet małe działanie, ta kropla, która drąży skałę, ma wielkie znaczenie. Nie musimy bardzo zmieniać swojego podejścia i życia, żeby móc zrobić coś dobrego dla środowiska i dla planety. Wokół tego zbudowała nam się cała komunikacja.
Rafał: Bardzo fajne. Nie sprawdzałem wcześniej, co znaczy SLAPPA, ale to bardzo kreatywne i forward thinking, że dla takiego produktu rynek polski jest tylko przystankiem, wydaje mi się. Nie że coś z naszym rynkiem jest nie tak, tylko że on dopiero dojrzewa.
Ada: To prawda. Widać, że ta świadomość ekologiczna i potrzeba takich produktów dopiero się rozwija. Ten trend przybiera na sile i widać to w ostatnich latach, że tych produktów jest coraz więcej, czy w kontekście środków czystości, ale też produktów spożywczych, jak roślinne zamienniki czy roślinne napoje, które nie są mlekiem, ale wiemy, że chodzi o mleko. Przede wszystkim rośnie świadomość konsumencka, że można coś zrobić trochę lepiej dla środowiska bez utraty jakości produktu, bo to też często obawa, że jak środek czystości jest ekologiczny, to przez to, że nie ma tyle agresywnej chemii, na pewno nie działa, nie będzie tak skuteczny albo zaraz się zepsuje. Tych barier jest sporo, więc staramy się poprzez edukację klientów obalać te mity: nie trzeba od razu całego mieszkania zalać chlorem, żeby było czysto. Jak się sprząta w miarę regularnie i nie jest to przestrzeń, która przez lata nie była używana i sprzątana, naprawdę można to zrobić w sposób bardziej bezpieczny. Mieliśmy też z tyłu głowy te toksyczne opary, które często pojawiają się przy tych produktach, dlatego zależało nam, żeby ograniczać plastik, emisję, ale też dawać alternatywę czegoś bezpieczniejszego do codziennego użytku.
Z czego składają się tabletki SLAPPA i jak je opracowano?
Rafał: To nas automatycznie prowadzi do segmentu, w którym chciałbym dowiedzieć się więcej o technologii tabletkowej w SLAPPIE. Co jest w tych tabletkach, jak doszliście do tego składu, jaka jest metodologia? Myślę, że to mega ciekawe.
Ada: Pewnie. Na początku sami wymyślaliśmy składy, zupełnie w domu, zanim rozpoczęliśmy jakąkolwiek produkcję. Zastanawialiśmy się najpierw, jakie produkty faktycznie chcielibyśmy wypuścić. Szukaliśmy bezpieczniejszych alternatyw tych środków czyszczących, czyli co mogłoby zastąpić chlor, co mogłoby zastąpić elementy, które są dość agresywne. Próbowaliśmy w domu, robiliśmy pierwsze formulacje, mieszaliśmy, takie małe laboratorium, żeby zobaczyć, co faktycznie działa. Mieliśmy już wstępne składy wypracowane w głowie i na kartce. Z tym poszliśmy do producenta, do technologów, którzy przełożyli nasze pomysły na finalny produkt, który realnie działa, jest dopuszczony do rynku polskiego, europejskiego, zgodny z całą legislacją, bo jest szereg elementów, które trzeba spełnić, żeby produkt w ogóle można było wypuścić na rynek i żeby był bezpieczny. Zależało nam, żeby składy były możliwie jak najkrótsze, wciąż nie tracąc na jakości. Mamy sodę oczyszczoną, chlorek sodu, kwasek cytrynowy. W różnych tabletkach są w różnej proporcji, bo te składniki działają na co innego. Jeden będzie bardziej odtłuszczał, więc na przykład bardziej tłuste zabrudzenia. Kwas cytrynowy lepiej radzi sobie z osadami mydlanymi, z kamieniem, więc jest bardziej proponowany do łazienkowych elementów. Plus olejki eteryczne, naturalne składniki, które odpowiadają za zapach. Te zapachy są dość delikatne, bo zależało nam, żeby nie trzeba było wietrzyć pomieszczenia po sprzątaniu. Zapach jest wyczuwalny, ale nie bardzo mocny. Jak wszystko, ma to swoich zwolenników, ale też przeciwników, bo jest grupa osób przyzwyczajona do tego, że jak posprzątam, to pachnie mocno i to pewnie znak, że jest czysto. A są osoby, które to doceniają, bo mają w domu dzieci, zwierzęta. Mamy też parę klientek, które mają dzieciaki z astmą i to są jedyne środki, których mogą używać, bo nie powodują podrażnień. Wymyślaliśmy to na kartce, a później doszła część profesjonalna, czyli współpraca z technologami, którzy wytworzyli finalne formulacje. I w maszynie jest to tworzone w formę tabletki.
Rafał: Kurczę, ciekawe. Chyba powinniśmy dodać, że ty masz chemiczny background, więc trochę ci było pewnie łatwiej.
Ada: Nie wiem, czy było mi łatwiej, może troszkę, ale to technologia, która też trochę inaczej działa, to zupełnie inna wiedza, którą trzeba posiadać. Dużo z tych informacji można znaleźć w internecie i szybko się dokształcić, żeby chociaż podstawy wiedzieć. Nie jest tak, że jak ktoś nie ma takiego przygotowania, to nie będzie wiedział, co robić. Absolutnie jest mnóstwo firm, które w tym całym procesie wspierają, więc może było mi łatwiej o tyle, że wiedziałam, gdzie zacząć szukać, ale to była taka pomoc.
Ile jednorazowego plastiku może ograniczyć SLAPPA w Polsce?
Rafał: Pogadajmy chwilę o korzyściach środowiskowych. Czy liczycie, ile produkujecie mniej plastiku względem tradycyjnych rozwiązań? Albo jak mniejszy jest ślad węglowy, używając waszych produktów?
Ada: Szacowaliśmy to, bo dokładne wyliczenie nie jest bardzo możliwe. Szacowaliśmy to w kontekście polskiego rynku. Na ten moment wiemy, że mamy mniej więcej około 12,5 miliona gospodarstw domowych. Zakładając, że jedna butelka waży 50 gramów, policzyliśmy sobie, że jesteśmy w stanie ograniczyć miesięcznie około 2000 ton jednorazowego plastiku w Polsce, gdybyśmy się przerzucili na taką formę. W skali świata to oczywiście nieporównywalna ilość. Z jednej strony może się wydawać mało, to są 3 butelki na jedno mieszkanie czy dom, ale jak dodamy do tego ilość razy liczbę gospodarstw domowych i to, ile tych produktów realnie zużywamy, wychodzi duża wartość, która w mojej ocenie jest niepotrzebna. Można to zrobić bez tego plastiku, a tak jak mówiliśmy na początku, recykling samego plastiku jest trudny, więc jeżeli jesteśmy w stanie oferować materiały, które można przetwarzać wielokrotnie, czy to szkło, czy metal, jestem jak najbardziej za tym, żeby sięgać po takie rozwiązania i tam, gdzie się da, z plastiku rezygnować. Znaleźć technologię, która pozwoli na bezpieczne i pełne przetworzenie plastiku albo jego rozłożenie na tyle, że nie będzie tak inwazyjny dla środowiska.
Rafał: Są już bakterie, które rozkładają plastik, ale to trudne.
Ada: Są też grzyby, które mają się żywić plastikiem. Ale zawsze są obawy, na ile to w długofalowym ujęciu będzie dobre i dla tych grzybów, i w ogóle dla środowiska. Stworzyliśmy sobie ten plastik i mamy teraz trochę problem z nim: co dalej z nim zrobić.
Czym jest rozszerzona odpowiedzialność producentów za plastik?
Rafał: Wszędzie jest chyba problem polegający na tym, że czegoś jest za dużo, bo plastik jest po prostu za tani, dlatego że paliwa kopalne, ropa naftowa, są w pewnym sensie za tanie. Później te firmy, które wprowadzają plastik do obiegu w Europie, w niektórych krajach, z wyjątkiem Polski póki co, nie biorą odpowiedzialności za te opakowania i tak naprawdę my kupujemy ten plastik, odpowiedzialność jest przeniesiona na nas i musimy jeszcze płacić za to, żeby 7 czy 9 procent tego plastiku podlegało recyklingowi, a reszta i tak wyląduje w spalarni albo na śmietniku, i będziemy co roku więcej płacić za wywóz śmieci. To nie jest w mojej opinii dziwna teoria, żeby powiedzieć, że my jako konsumenci powinniśmy, pal licho wszystko inne, gdybyśmy spojrzeli przez pryzmat naszego portfela, to jednorazowy plastik bardzo często się nam nie opłaca. On bardzo często ratuje życie w pewnych obszarach i to też trzeba zobaczyć. W wielu miejscach jest potrzebny, ale w wielu nie. Ostatnio, nie wiem, czy do ciebie dotarło, jest ta rozszerzona odpowiedzialność producentów względem opakowań, między innymi plastikowych. Jest lobby, które na LinkedInie, Facebooku, Instagramie publikuje treści mające zachęcać do podpisywania listu intencyjnego, petycji, żeby nie wprowadzać tej rozszerzonej odpowiedzialności. Bo to uderzenie w naszą, uwaga, wolność, w nasze portfele, odwrócona logika. I tak jest to sprzedawane. Sprzedawany jest trochę kit, więc myślę, że ważne, że powstają takie inicjatywy czy takie produkty jak wasze.
Dlaczego trudno przekonać klientów do ekologicznej chemii domowej?
Rafał: To nas sprowadza do obszaru wyzwań. Pewnie wiesz, ale czy możesz się podzielić: jakie są wyzwania w przekonywaniu ludzi, zmianie przyzwyczajeń z płynów wszelkiego rodzaju, Domestosów i innych rzeczy, na takie innowacyjne rozwiązania? To niesamowite, że rozwiązanie zmienia się tylko tyle, że wodę musisz sobie sam dolać, a mówimy, że to ultra innowacyjne, ale to zmiana w myśleniu, paradygmat.
Ada: Dokładnie, to bardziej zmiana formy podania produktu i zmiana podejścia w głowie. Umówmy się, że za większością tych produktów komercyjnych stoją też ogromne pieniądze w kontekście marketingu, żebyś chciał ten produkt wybrać, żebyś podświadomie czuł, że jest ładny i na pewno skuteczny, bo ma napisane, że zabija 99,9 procent wirusów, bakterii, więc na pewno jest skuteczny, więc temu wierzymy. Wyzwań jest sporo i są na różnych poziomach. Z jednej strony wyzwanie w kontekście świadomości ekologicznej, środowiskowej, bo nie chodzi o to, że jak ktoś nie używa ekologicznych produktów, to nie dba o środowisko. To jedna ze składowych możliwości, które możemy zastosować w życiu. Więc edukacja, że plastik jednorazowy jest w ogóle problemem. Jak pojawialiśmy się na różnych targach, rozmawialiśmy z potencjalnymi klientami, często musieliśmy się cofnąć o jeden krok w rozmowach, żeby w ogóle przedyskutować, że plastik faktycznie jest problemem i że nawet ta redukcja plastików w obszarze środków czystości może mieć jakieś znaczenie. Z jednej strony potrzeba, że używanie bardzo agresywnych środków czystości, które potem wpuszczane są do kanalizacji, mają wpływ na mikroorganizmy, to, że ograniczamy nienadzorowany plastik, więc część dotycząca edukacji i świadomości. Z drugiej strony, zwłaszcza w przypadku polskiego konsumenta, kontekst cenowy: jeżeli produkt jest tani albo przynajmniej w promocji, jako Polacy jesteśmy bardzo responsywni. Więc trzeba grać ceną, a jak się domyślasz, nie mając wielkiego wolumenu sprzedaży, nie zawsze marka jest w stanie pozwolić sobie na różne promocje i sprzedawać taniej niż popularne marki. To trochę zabijanie własnego biznesu w momencie, kiedy chcesz urosnąć, pójść szerzej i budować skalę. Z trzeciej strony, co też wiąże się z dużymi nakładami finansowymi, jest bycie marką pożądaną. Wiem, że w kontekście środków czystości to dość nietypowe, ale chociażby przykłady amerykańskich marek. Może kojarzysz Scrub Daddy, startup, który produkuje gąbki do sprzątania, takie uśmiechnięte gąbki. Może gdzieś widziałeś.
Rafał: Dobrze się nazywa, ale nie znam.
Ada: Pojawiło się kilka lat temu. Myślisz sobie: jaką możesz zrobić rewolucję w gąbkach do sprzątania? To tak oczywisty i prosty produkt, gdzie jest przestrzeń na innowację, a firma w kilka lat urosła do wartości przynajmniej kilkuset milionów dolarów. Ogromna firma, która jest dostępna w przeróżnych krajach. Element popularności, pożądania, czegoś trendy, modnego, ma duże znaczenie. To trzy największe wyzwania. A z polskiego rynku oczywiście możliwość bycia obecnym stacjonarnie w większych sieciach handlowych. To buduje poczucie zaufania i społeczny dowód słuszności. Jak możesz swoją markę pokazać w Rossmannie, w Lidlu czy w Auchan, to znaczy, że to marka raczej dobra i zaufana, bo przecież czegoś niezaufanego nikt by tam nie postawił.
Rafał: Pożyczasz trochę autorytet od tych wielkich sieci handlowych. Z drugiej strony jak to się ma do marży, bo jakie te sieci mają praktyki, myślę, że większość nie wie albo wie, ciężko powiedzieć, ale one swoich marż nie oddają, raczej ta marża pochodzi od producentów i trzeba to mądrze zagrać, bo różne historie słyszałem. Powiedziałaś o amerykańskim przykładzie Scrub Daddy.
Ada: Tak.
Rafał: To pokazuje, jak działa ten amerykański rynek. Mam doświadczenie, że tam jest tyle pieniędzy, że firmy innowacyjne są w stanie po prostu stworzyć sobie rynek.
Ada: To prawda. Niekonieczny jest w ogóle wolumen.
Dlaczego w Polsce trudno sfinansować biznes impaktowy?
Rafał: U nas jesteśmy w stanie zacząć i myślę, że seed nie jest tak trudny, ale ty mi powiesz. Mam wrażenie, że sam początek nie jest aż tak trudny, ale później, żeby stworzyć sobie rynek: jak nie ma tego rynku albo jest mały, nie ma pieniędzy, żeby go stworzyć, bo to są olbrzymie pieniądze potrzebne. W moich rozmowach w Globalnych Horyzontach często przywoływałem PayPala. Inna branża, ale PayPal nie miał rynku, bo miał być do płacenia sobie przez podczerwień w palmtopach. Potem się okazało, że nagle są smartfony i internet i maile. I musieli dopłacać każdemu użytkownikowi, przez lata, żeby chciał korzystać z PayPala, żeby się stworzył taki duży rynek, że potem my będziemy chcieli płacić PayPalowi.
Ada: Tak, niedawno skończyłam słuchać audiobooka na ten temat, między innymi o PayPalu. Tam było, że jak zaczynali, w ramach zachęty obiecali, że będą dopłacać do każdego konta, które użytkownicy założą, co w przypadku tysiąca użytkowników jest okej, ale jak masz ich setki tysięcy czy miliony, nagle okazało się to wyzwaniem, bo biznes przestaje się spinać, jak musisz jeszcze każdemu dopłacać, żeby chciał być użytkownikiem twojego rozwiązania. Ale tak jak mówisz, to kwestia znalezienia niszy i zbudowania w tej niszy swoich odbiorców, wyedukowania ich, żeby pojawiła się potrzeba zakupowa. To duże wyzwanie, a w kontekście pozyskiwania funduszy, bo nawiązałeś do rundy finansowania: na pewno w Stanach jest zupełnie inaczej i tych środków jest dużo więcej. Rynek europejski też pewnie jest bardziej otwarty. Rynek polski jest trudny pod tym kątem. Jeżeli coś nie jest SaaS-em, jeżeli jest produktem fizycznym, to na początku jest dużo trudniej. Jeżeli to produkt fizyczny, a nie technologia czy licencja, którą wytworzysz raz i potem odsprzedajesz, to pierwsza sprawa. I druga: dla wielu VC-ów, wielu inwestorów, bo z wieloma rozmawialiśmy i się spotykaliśmy, posiadanie patentu czy własności intelektualnej w kontekście samego procesu wytwarzania jest absolutnie niezbędne. Pewnie możliwe jest pozyskanie finansowania na produkt FMCG, który nie jest bardzo technologicznie skomplikowany, tylko trzeba trafić na dobrych odbiorców, którzy tę ideę też trochę kupią razem z produktem. Bo produkt to jedno, ale to, co chcesz sprzedać poza produktem, jest istotne. Czyli że możesz zbudować ogromną skalę na produkcie, którego znakomita większość osób używa, tylko w trochę inny sposób to przekazać, że za tym stoi misja poza samym produktem.
Rafał: W Stanach z mojego skromnego doświadczenia to nie tylko wielkość rynku kapitałowego i jego głębia, który wypluwa z siebie te pieniądze, ale też wielkość klasy średniej, jakkolwiek chcemy ją zdefiniować, nie chcę wchodzić w tę dygresję. Liczba ludzi, których stać na ten produkt, bo inaczej buduje się świadomość produktu wśród ludzi, którzy mogą sobie na niego pozwolić. Polska jest trochę małym i trudnym rynkiem, bo sama powiedziałaś, że jak u nas się powie „2 za 1” albo „12 harnasi, drugie 12 gratis”, to działa najlepiej. Nie chcę szkalować, jak ktoś pije harnasie, to na zdrowie. Ale mamy rynek konsumenta, że musi być tanio, dużo. Mam poczucie, nawet w usługach, że w Polsce nie do końca docenia się jakościowe usługi, że lepiej, żeby było dużo, a nie że koniecznie dobrze. Może się to zmienia, na pewno w jakimś stopniu, ale jak bardzo, jak szybko, nie wiem. Ten rynek jest trochę mały i chyba trudny, więc przekonywanie klientów do siebie jest u was trudne. Macie sprawdzone sposoby, żeby przekonywać do SLAPPY? Jak to robicie na co dzień?
Ada: Na pewno przetestowanie produktu, to dość oczywiste. Klienci, jak już się decydują, przy okazji promocji, oferty, targów, jakiejś współpracy, gdzie ten produkt jest rozdany, to przetestowanie i sprawdzenie na sobie, na swoim mieszkaniu, że to też usuwa, pachnie, działa, że mogę coś doczyścić, coś tak samo dobrze umyć jak w przypadku innych produktów. To istotny element, więc przetestowanie ma duże znaczenie. Myślę, że to trochę zależy od tego, z kim rozmawiamy, bo jeżeli są ludzie, którzy szukają produktów bardziej zrównoważonych i ekologicznych, już wiedzą, dlaczego ten produkt jest lepszy, jakie ma zalety, to jest dużo łatwiej, bo nie ma takiego elementu, że coś tak mocno nie pachnie albo wygląda inaczej. Mamy design bardziej minimalistyczny, skandynawski, tak jak nazwa. Niektórym się podoba, niektórzy wolą coś bardziej kolorowego. Rozumiem, mamy różne przyzwyczajenia. Z jednej strony przetestowanie produktu, z drugiej pokazanie, że jesteśmy, i osoby, które szukają i są zainteresowane takimi produktami, pewnie dużo szybciej sięgają po nasz produkt, bo wiedzą, jak to działa, czego mniej więcej się spodziewać, szukają bezpieczniejszej alternatywy dla siebie i swojego domu.
Rafał: Myślę, że ta baza się zwiększa, ale konkurencja też rośnie, bo tych produktów jest sporo na rynku.
Jak SLAPPA rozwija nowe produkty i współpracę B2B?
Rafał: Idźmy dalej w rozwijanie tego biznesu. Jak wygląda proces rozwoju i testowania nowych produktów? Macie gamę jako SLAPPA, stosunkowo skromną, nie mnie oceniać, ale mi jako konsumentowi tak się wydaje. Jakie macie plany albo proces, żeby dodawać nowe produkty? Czy to jest na agendzie?
Ada: Jasne. Mamy w kolejce na pewno dwa nowe produkty, które niedługo będziemy w stanie zacząć testować. Najpierw wewnętrznie, żeby zobaczyć, czy spełnia nasze założenia i oczekiwania. Później pewnie będziemy chcieli wypuścić testy dla konsumentów, czyli wysłać produkt naszym klientom, żeby też sami mogli ocenić, zanim wypuścimy go do sprzedaży. W międzyczasie, tak jak rozmawialiśmy, zrobiliśmy może nie pivot, ale skupiliśmy się bardziej na części B2B i zaczęliśmy współpracować z firmami, przygotowywać na ich zlecenie i wedle ich życzenia produkty czyszczące, skoncentrowane. W ostatnim półtora roku głównie na tym się skupiliśmy, więc R&D nowych produktów dla użytkownika domowego zostało odłożone na półkę na rzecz B2B. Tam jesteśmy już po testach, mamy finalnie wypracowane produkty, które spełniają oczekiwania, działają środowiskowo, bo jest szereg testów i kontroli, które trzeba przejść, żeby produkt był dopuszczony do użytku. Rozpoczynamy sprzedaż i wówczas będziemy chcieli wrócić do B2C, czyli rozszerzenia portfolio dla użytkownika domowego, bo jak słusznie zauważyłeś, oferta nie jest szeroka, a mam świadomość, że w e-commerce wygodnie jest budować koszyk, kiedy tych produktów jest więcej, zwłaszcza że mamy model subskrypcyjny, więc klienci mogą zamawiać tabletki z określoną częstotliwością. Jak portfolio będzie szersze, będzie łatwiej wybrać, że tabletki do oczyszczenia zamawiam tak często, a inne produkty w innym czasie. Testowanie też trochę trwa, zwłaszcza w części B2B bardzo nas zaskoczyło, jak długo te testy trwały. Spodziewaliśmy się, że będzie dużo szybciej, ale rzeczywistość wyszła taka, więc musieliśmy to dopasować, żeby klient był finalnie zadowolony. To największy sukces, więc możemy iść krok dalej. Plany są takie, żeby wrócić do pracy nad B2C i pewnie w końcu wyjść na rynki zagraniczne, bo długo o tym myślimy, planujemy, ale jak pewnie wiesz, to też nie jest bezkosztowe działanie, wymaga odpowiedniego przygotowania w kontekście komunikacji, marketingu i oczywiście zaplecza budżetowego, żeby dobrze wejść w rynek, w dobry sposób się zaprezentować, zakomunikować i być dostępnym dla klientów.
Czy produkcja white label pomaga zbudować rynek dla SLAPPA?
Rafał: O tym możemy pogadać pewnie parę godzin.
Ada: Wiem, że to twój temat.
Rafał: Muszę się stopować, ale wrócę do tego, co powiedziałaś: bardzo fajnie, że myślicie o B2B, bo jeżeli mówimy o waszej spółce jako impaktowej, to B2C robi pewien impakt, ale B2B może wam dać gigantyczny impakt, nie dość że na środowisko, to na przyzwyczajenia zakupowe. I tu wrócę do paraboli o PayPalu, o tworzeniu rynku, o rynku kapitałowym: w Polsce, moim zdaniem, na mniejszych rynkach, które mają mniejszą kapitalizację i dostępność kapitału, to sposób na tworzenie rynku. Rezygnacja ze swojej marży częściowo na rzecz tworzenia produktów jako white label, czyli jako podwykonawca dla większego producenta, dla sieci na przykład, która ma X salonów sprzedaży albo X zasięgu, w kontekście dużo, dużo więcej niż my czy wy. I oni mają siłę tworzyć nowe przyzwyczajenia zakupowe. Dzięki temu paradoksalnie mogą zrobić wam przestrzeń.
Ada: Zdecydowanie. Mają dużo większą bazę klientów, dużo większą siłę komunikacji, mówią do dużo większej grupy i przede wszystkim dużo więcej osób ich słucha, jeżeli myślimy o sieciach handlowych czy większych punktach. To znowu społeczny dowód słuszności. Jeżeli produkt pojawi się w większej sieci czy firmie, to świadczy, że jest dostatecznie dobry, przetestowany i sprawdzony. A dla nas, jak słusznie zauważyłeś, to budowanie skali i poszerzanie rynku. Wówczas można równolegle pracować nad rynkiem B2B i rozwijać rynek konsumencki B2C, oferować tam inne produkty. To zupełnie dwie inne historie, rzeczy, które się nie przecinają za bardzo.
Rafał: Nie przecinają się, ale myślę, że mogą się wspierać długofalowo. Widzę to okiem laika albo specjalisty od marketingu, ale mam też doświadczenie jako podwykonawca i robienie sobie przestrzeni w usługach pozwoliło mi zrobić skalę i kapitał, żeby zrobić coś dalej samemu.
Ada: To też ciężki rynek, rynek usług jest trudny, bo bardzo oparty na subiektywnych ocenach klienta i jego oczekiwań. Nie jest tak, że zrobisz coś raz i każdemu będzie się tak samo podobało, jednemu się spodoba, a ktoś inny będzie oczekiwał czegoś zupełnie innego, więc trudno się dopasować i trochę porozpychać, żeby znaleźć swoją przestrzeń.
Rafał: Don't get me started, jak to się mówi. Super subiektywne. Teoretycznie nasza praca podlega ocenie przez pryzmat liczb, ale jesteśmy ludźmi i nasi klienci są ludźmi, więc wychodzi mnóstwo innych rzeczy, postrzeganie, zrozumienie, to trudne. Czasami trudno nam nawet to tłumaczyć, bo to nie proste usługi. Ale zostawmy to. Wróćmy do planów ekspansji. Chciałem powiedzieć, że ta ekspansja wcale nie musi być taka droga i skomplikowana, jak się wydaje, pod warunkiem że jest dobrze zaplanowana. Mówię to z doświadczenia z frontu.
Ada: Pewnie masz rację, bo coś tam opowiadałeś, więc domyślam się, że twoje doświadczenie jest bardzo duże i być może kiedyś będziemy mogli z niego skorzystać w kontekście wprowadzania SLAPPY na inny rynek. To pewnie kwestia tego, od czego chce się zacząć i jak szeroko, bo można od razu uderzać do przeróżnych sieci, dużych influencerów i pójść grubo, a to dużo kosztuje, a można zacząć metodą małych kroków i badać rynek, więc jak będziemy już tak daleko, że będziemy tę strategię planować, wyjdzie nam w praniu, jak chcemy to zrobić.
Rafał: Zdecydowanie. Uważam, że przy małych budżetach robi się to na miękko. Przede wszystkim można najpierw bardzo łatwo, stosunkowo szybko i niedrogo wyrąbać miejsce w wyszukiwarkach internetowych. Marketerzy różnie się wypowiadają, ja się śmieję, że o wyszukiwarkach organicznych mówią, że są mało ważne, ci marketerzy, którzy mają milion złotych miesięcznie na marketing, a ci, którzy mają trochę mniej, wypowiadają się z większym entuzjazmem. Bo to ciągle przestrzeń, która oferuje niesamowitą ekspozycję, pod warunkiem że jest dobrze zrobiona. Wejdziemy w to przy innej okazji, a jak będziecie potrzebowali takiej rozmowy, chętnie z tobą porozmawiam i pokażę, jak to można zrobić i tanio, i dobrze, ale nie szybko. Trójkąt niemożliwości jest zachowany.
Jakich lekcji nauczyła się Ada Stępień w pierwszych latach SLAPPA?
Rafał: Ten segment chciałbym zamknąć pytaniem: czy mogłabyś powiedzieć o największych lekcjach z pierwszych lat prowadzenia SLAPPY? Co cię najbardziej zaskoczyło, albo co najmniej?
Ada: Uśmiecham się, bo teraz podchodzę do tego z mniejszą ilością emocji niż na początku. Pierwsza duża lekcja przyszła w momencie, kiedy uruchomiliśmy sprzedaż. Budowaliśmy markę, budując przy okazji swoje wyobrażenie o tym, jak rynek na te produkty zareaguje. Mieliśmy zaplanowane działania marketingowe, wyobrażenie, jak to finalnie przebiegnie. Pierwsze rozczarowanie przyszło, kiedy zaczęliśmy sprzedaż i okazało się, że nie jest tak, że każdy chce ten produkt mieć, że wszystkim brakowało narzędzia, żeby uratować świat, i wszyscy czekali, żeby te tabletki zacząć wrzucać do butelek, sprzątać, redukować plastik i używać tylko wielorazowych szklanych butelek. To była pierwsza lekcja pokory, że to, że masz świetny produkt, ideę, która za tym stoi, ambitne podejście, wcale nie gwarantuje sukcesu, i nawet jak ludzie powiedzą, że fajny produkt, super pomysł, dobra robota, to jeszcze absolutnie nie świadczy o tym, że podbijesz rynek. Jak sam pewnie zauważyłeś na LinkedInie i w profesjonalnych przestrzeniach, głównie mówi się o sukcesach, jednorożcach i o tym, jak ktoś w dwa lata zrobił milion w sprzedaży i home office na jakiejś egzotycznej wyspie. Oczywiście to się zdarza, ale to przypadki jednostkowe, a w większości to ciężka praca i wynik pracy wielu osób, dobrze zaplanowanych strategii. Ta pierwsza lekcja, bolesna i gorzka pigułka, to to, że nie jest prawdą, że wszyscy chcą naprawić świat i tylko czekają na narzędzia, żeby tak zrobić. Tak też było w naszym przypadku. Ale wyciągnęliśmy z tego wnioski i zaczęliśmy nieco inaczej działać i podchodzić do tego trochę spokojniej, ale były też, dla balansu, sukcesy: zostaliśmy startupem pozytywnego wpływu, co pokazuje, że ktoś zauważa nasze działania i że jest w tym nadzieja, i że jest duża szansa, że uda nam się te pomysły zrealizować.
Rafał: Dobrze wyciągnięta lekcja. Ja miałem kiedyś takie przekonanie, jak zaczynałem robić to, co robię w jakiejś części do dzisiaj, czyli wspierać firmy w marketingu wyszukiwarkowym, że jak ktoś już ze mną rozmawia, to powinna być dla niego najważniejsza rzecz. Bo to tak ważne dla firmy, wszystko kluczowe, więc jak może mi nie odpisać na maila, jak może zalegać z fakturą, jak może nie zrealizować moich wytycznych, przecież rozwiązuję mu gigantyczny problem. Miałem takie poczucie, dopóki się nie nauczyłem, że jestem tylko jednym z elementów, a najczęściej najmniej ważnym. Już po miesiącu nikt o mnie nie pamięta, a tak się starałem.
Dlaczego ghosting w biznesie jest problemem?
Ada: To prawda. My też mamy takie doświadczenia i to niestety nie jednostkowe: rozmawialiśmy z potencjalnym partnerem i ktoś po prostu przestał się odzywać. Nagle przestaje się odzywać, a posty na LinkedInie są wrzucane na bieżąco, więc wszystko się dzieje. Zaskakuje mnie to, nie tylko w kontekście tego biznesu. Rozumiem, że ludzie mogą zmieniać zdanie, stwierdzać, że coś się nie uda teraz, nie mam na to przestrzeni, nie mam siły. To wszystko zrozumiałe, bo świat jest dynamiczny. Ale napisanie maila, SMS-a, telefon: słuchajcie, spróbujmy za rok, to nie jest dobry moment, fajny pomysł, ale to się nie stanie, naprawdę trwa minutę i tego nie rozumiem. Nie wyobrażam sobie takiej sytuacji, że jesteś z kimś w rozmowach, planujesz wspólne działania, i nagle się okazuje, że ktoś przestaje się odzywać.
Rafał: Masz po prostu zasady, Ada. Masz wartości i nie szkoda ci tej minuty, żeby komuś powiedzieć: wiesz co, to nie dobry moment, albo nie chciałbym z tobą rozmawiać. Tu jest różnica kulturowa między tym, co się dzieje w Polsce, a na przykład w Wielkiej Brytanii. Tam bardzo rzadko mi się zdarzało, rozmawiając z kimś o potencjalnej współpracy biznesowej, że ktoś, nie decydując się, nie podziękował za czas, za spotkanie. Tak samo w Stanach Zjednoczonych zdarza się to sporadycznie. Jest jakiś procent ludzi, którzy: no dobra, nara, nie rozmawiam z wami, nie powiem wam, że nie rozmawiam. Pół żartem, pół serio, ale w Polsce zdarza mi się to bardzo często, ghosting na taką skalę jest bardzo odczuwalny.
Ada: Ciężko mi to zrozumieć, bo to, jak mówisz, trochę świadczy o profesjonalizmie, o dojrzałości. To nic nie kosztuje. Rozumiem, że czasem niekomfortowe jest wycofać się z czegoś i musieć to komuś napisać. Ale wciąż, po prostu trzeba to zrobić.
Rafał: Niektórzy nie umieją ładnie zrywać. Może tak jest. A może brak szacunku, nie wiem. Nie wchodźmy w to. To trudny temat, rozciąga się na rekrutację, na wszystko. Szanujmy się, ludzie. Szacunek polega też na tym, żebym komuś powiedział: bardzo cię przepraszam, ale nie pasuje mi twój kolor oczu, nic z tego nie będzie. To też jest okej. Uważam, że tak powinno się robić.
Od czego zacząć biznes impaktowy? Rady Ady Stępień
Rafał: Idziemy w jedną czy dwie przestrzenie. Dłuższy czas pracujesz ze SLAPPĄ, z zespołem, masz dalsze plany, więc zakładam, że mogłabyś dać jakieś rady osobom, które chciałyby założyć firmę impaktową. Lubię to określenie, wiem, że czasem jest na wyrost, ale mi się podoba, bo traktuję to jako pozytywny wpływ. Od czego twoim zdaniem się zacząć i jakich błędów wystrzegać? Ta naiwność, że wszyscy czekają na nasz produkt, wynika ze zdrowego podejścia: robię coś ważnego, więc pewnie czekacie, z tego trzeba się wyleczyć, bo tak często nie jest.
Ada: Kurczę, nie czuję się w ogóle w pozycji, żeby komuś cokolwiek radzić. Wyobrażam sobie, że radzić mogą osoby, które osiągnęły niesamowity sukces i mają ich dużo na koncie. Ale spróbuję. W kontekście biznesowym produkt, usługa czy to, co się chce zrobić, powinno rozwiązywać jakiś problem. Ale problem realny, nie taki, że najpierw wymyślimy problem, a potem zaproponujemy rozwiązanie, tylko coś, co faktycznie istnieje. Jak sam wiesz, tych problemów jest bardzo dużo, czy w kontekście środowiska, czy społecznym. Czy to, co robię albo chcę oferować ludziom, faktycznie coś rozwiązuje, ułatwia, skraca czas, wyjaśnia. Opcji jest wiele. To dobre, bo w kontekście pozyskiwania partnerów, finansowania, współpracy z organizacjami, może być łatwiej przekonać do pomysłu, że ma sens i nie jest to produkt marketingowy sprzedawany, żeby sprzedać, tylko niesie wartość. Wydaje mi się, że to słuszne w obecnym świecie, gdzie produktów mamy mnóstwo, często zbędnych, warto próbować stworzyć coś, co będzie pomocą albo rozwiązaniem problemu. To w mojej ocenie jedno z ważniejszych zadań.
Rafał: Zdecydowanie się zgadzam, przez pryzmat problemu i potencjalnego rozwiązania. Paradoksalnie czasami problemem może być to, że mamy za dużo. Stąd się biorą przepisy na biznes pod tytułem self storage.
Ada: Oczywiście, to kolejna rzecz: usługi organizacji przestrzeni, jak posprzątać i uporządkować swoją przestrzeń w skuteczny sposób, nie jednorazowo, tylko na stałe. Ale to rozwiązanie moim zdaniem częściowe, bo realnym problemem nie jest to, że nie potrafię dobrze poukładać rzeczy, tylko że tych rzeczy mam za dużo, bo cały czas ktoś mnie namawia, żebym coś jeszcze kupił, coś jeszcze więcej posiadał. Biznes nie znosi próżni, ale wydaje mi się, że tworzenie czegoś, co realnie rozwiązuje problem, jest super. Czy to aplikacja, która ułatwia naukę albo łamie bariery. Jest aplikacja Be My Eyes, może ją znasz. Wspiera osoby niewidome i niedowidzące: zbiera wolontariuszy na całym świecie i osoba niewidoma włącza kamerę, pokazuje wolontariuszowi po drugiej stronie, co jest, a ten pomaga, opowiada, jaki to kolor, jak wygląda, co to jest. Świetna inicjatywa. Nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale w wielu przypadkach może ułatwić komuś życie.
Rafał: Słyszałem o tym. Chyba moja dziewczyna jest po tej stronie opowiadającej świat. Pomyślałem, jak o tym mówiłaś, że można by już zaprzęgnąć model wizyjny AI, który by sobie z tym poradził. Ale to osobna kwestia. Wtedy nie byłoby interakcji, a tu chyba chodzi o interakcję.
Ada: Pewnie też chodzi o interakcję, o rozmowę z drugą stroną, chociaż na chwilę.
Dlaczego ciągle kupujemy nowe rzeczy? Konsumpcja i jakość
Rafał: Wrócę do tego, co powiedziałaś w kontekście kupowania i że nas ciągle się namawia do kupowania nowych rzeczy. To domena systemu, w jakim żyjemy: tak się nakręciła produkcja, że jak to wyhamuje, nagle wszyscy są w panice. Jak wzrost gospodarczy nie jest X, a produkcja spada poniżej Y, ekonomiści dostają spazmów i toczą się po podłodze. Ale myślę, że można do tego podejść zdrowiej i myśleć o tym, żeby kupować mniej, ale drożej, w sensie kupić jedną rzecz.
Ada: Często po jakości.
Rafał: Tak, kupić jedną rzecz zamiast dziesięciu. Zabrzmiałem jak jakiś boomer. Jak kiedyś było mniejsza podaż, kupowało się te produkty rzadziej, one były często lepsze. Nie zawsze, nie wracam do czasów PRL-u, ale do takich, kiedy tych rzeczy było trochę mniej. Czasem można sobie przypomnieć, ktoś kiedyś powiedział, nie wiem kto, klasycznie może Mark Twain, że the best things in life aren't things.
Ada: Też mogę brzmieć jak boomer, biorę to na klatę. Zgadzam się, że lepiej czasem kupić mniej, ale lepszej jakości. Jest jeszcze ten element, napędzany głównie przez social media i działania marketingowe: nowe. Nowe, lepsze niż czasem nawet dobre. I ta potrzeba ciągłego posiadania czegoś nowego. Wiele osób to zauważyło, ja sama u siebie: jak mam coś nowego, to pozytywne emocje, fajnie, mam coś nowego. Ale już po miesiącu to dalej jest nowe, ale już nie tak samo nowe jak pierwszego dnia. I ta narracja, która nam jest sprzedawana, że nowe jest lepsze, fajniejsze, świetnie pokazuje to chociażby Vinted, które z jednej strony jest super inicjatywą, żeby dawać drugie i kolejne życie, zamykać obieg, przekazywać dalej. Ale to nakręca kolejną spiralę sprzedaży, bo ludzie są uzależnieni od kupowania, kupują z drugiego obiegu, ale wciąż kupują więcej, niż realnie potrzebują. To pokazuje, że łatwo dajemy się wkręcić w spiralę nowości, cały czas nabywania czegoś, a jeszcze jak to tanie, to idealnie, bo zamiast jednego mogę kupić 20. W kontekście środowiska i całej reszty to nie są łatwe czasy do życia, ale jakoś trzeba się odnaleźć. Fajnie, że produkt rozwiązuje realnie jakiś problem.
Rafał: Takie produkty jak twoje małymi krokami rozwiązują problem. Ten rynek się tworzy, świadomość ludzi się zwiększa, a jak za tym przyjdzie czynnik ekonomiczny, a szczerze liczę na czynnik ekonomiczny. Jestem adwokatem takich produktów i rozwiązań, ale jestem też realistą. Nawet jak rozmawiam z przyjaciółmi czy kolegami, mówienie, że można prać listkami, a nie jakimś niemieckim proszkiem, bo Made in Germany jest lepsze niż Made in Poland, wiadomo, można prać równie dobrze jakimiś płatkami, które nie dość że kosztują mniej, to nie zostawiają żadnego śladu, że można prać papierem, spotyka się z niedowierzaniem. Do czego zmierzałem: jak przyjdzie czynnik ekonomiczny, bo obiektywnie to powinno być tańsze, i na pewnej skali będą się te rzeczy robiły tańsze, takie jak SLAPPA, to pójdzie za tym edukacja, bo ze skalą idą przychody, z przychodami budżety marketingowe. Czuję, że jest ta przestrzeń, pod warunkiem że legislatura będzie się zmieniała w tę stronę. Jeżeli będziemy tworzyć nie faworyzujące, tylko uczciwe, obiektywnie uczciwe przepisy względem wszystkich producentów, ale takie, które wyznaczają kierunek: jeżeli coś nas krzywdzi, krzywdzi nasze dzieci, zanieczyszcza atmosferę, powinno podlegać określonym obostrzeniom, to tworzymy konkurencyjną przestrzeń i idealne warunki rynkowe i wtedy ten kapitalizm się sprawdzi. Jeżeli nie damy lobby wielkich firm manipulować naszą legislaturą, to się ziści. Prędzej czy później tak będzie.
Czy pokolenie Z i państwo zmienią nawyki zakupowe?
Ada: Piękna wizja i mam nadzieję, że tak się wydarzy. Myślę też o wpływie chociażby pokolenia Z wchodzącego na dorosły rynek, osób, które podejmują już samodzielnie decyzje zakupowe. Mocno wierzę, że to osoby nieco bardziej ekologicznie świadome, czy w kontekście wpływu człowieka na środowisko, czy zmian klimatu, czy wykorzystywania paliw kopalnych. Być może ta zmiana będzie bardziej oddolna. Czasem w to nie wierzę, bo patrzę, że te osoby kupują na platformach typu Shein czy Temu i myślę: no come on, albo o klimacie mówimy, albo kupujemy tam. Ale mimo wszystko wierzę, że te młodsze pokolenia, to brzmi teraz naprawdę źle, bo czuję się, jakbym była strasznie stara, ale w nich jest nadzieja. Wierzę głęboko, że też własnymi decyzjami zakupowymi trochę wymuszam zmianę. Parę lat temu było nie do pomyślenia, że możesz mieć do wyboru 4 napoje roślinne i to jest totalnie normalne. Albo to, że w Polsce coraz bardziej normalne jest, że kranówka do obiadu jest za darmo, pijesz ją i nikt się za nią nie kasuje, parę lat temu to nie było takie oczywiste, a z perspektywy środowiska to świetna sprawa: masz wodę, która nie jest zapakowana w plastik, nie mówiąc o tym, że nie musisz za nią płacić. Liczę, że takimi małymi krokami wymuszamy na producentach zmianę przyzwyczajeń i oferowanie produktów albo lepiej opakowanych, albo bardziej odpowiedzialnie produkowanych, niekoniecznie przy wykorzystaniu taniej siły roboczej, z poszanowaniem wszystkich interesariuszy i środowiska, które wciąż jest interesariuszem. Mam nadzieję, że tak będzie.
Rafał: Prędzej czy później tak musi być, albo wszystko szlag trafi, mówiąc bardzo kolokwialnie. Nie ma innego wyjścia w długiej perspektywie. Chciałem dodać na koniec, że mam oczekiwanie względem państwa, ale też naszego konglomeratu państw europejskich, że weźmie się za to i wykorzysta swoją moc. Nie chodzi o to, żeby komuś coś kazać, że jutro nie będziesz jeździł dieslem i wyrzucić diesle na dno Bałtyku. Państwo ma narzędzia. Na przykład: jemy za dużo mięsa, obiektywnie. Rozumiem, że ktoś chce jeść mięso, niech je, ale jemy go za dużo. To może zróbmy, niech te dwa dni w szkołach będą bez mięsa. To ma wpływ. Albo placówki publiczne nie kupują już wody gazowanej, tylko wszędzie są dozowniki wody z filtrami. To mówię o ZUS-ach, KRUS-ach i innych wielkich pałacach, gdzie ludzie siedzą i pracują. Państwo ma szansę wywierać olbrzymią presję, bo jest gigantycznym pracodawcą, a poza tym tworzy przepisy i powinno je tworzyć z myślą o przyszłości, a nie o teraźniejszości, bo teraźniejszość już była.
Ada: Zdecydowanie. Tak jak mówiliśmy na początku, to nie jest perspektywa czterech, pięciu lat, tylko horyzont czasowy powinien być znacznie szerszy, kolejnych pięćdziesięciu, stu i dwustu lat. To, że nas już wtedy nie będzie, nie oznacza, że ten świat się skończy i mamy o tym nie myśleć, a poszanowanie przyszłych pokoleń jest niezwykle istotne. Ja zawsze powtarzam, że umiar nas chyba tutaj musi uratować. Umiar we wszystkim, i w zakupach, i w produkcji, i w spożywaniu mięsa. Nikt nikomu, jak słusznie zauważyłeś, nie każe przechodzić teraz na dietę wegańską, absolutnie nie. Ten skrzywiony przekaz bardzo krzywdzi te wszystkie inicjatywy, bo można by małymi krokami wprowadzać zmianę. Roślinny posiłek w szkole raz w tygodniu. Nic się nie stanie, jak dzieci zjedzą więcej warzyw. To będzie z korzyścią dla wszystkich. I woda z kranu, dopłata do biletu miesięcznego, komunikacja miejska zamiast zawsze samochodem. Opcji jest dużo, narzędzi też, tylko trzeba mieć chęci i spojrzeć szerzej. To zmiany, które niewiele zmienią w naszym życiu i przyzwyczajeniach, ale w ujęciu środowiskowym i społecznym naprawdę mogą zrobić ogromną różnicę. Byłoby wspaniale, gdyby rządzący brali to pod uwagę.
Rafał: Tak jest i pamiętajmy, że ich wybieramy, bo nagrywamy to dziewiątego maja. Nie wiem, czy uda się opublikować ten odcinek przed wyborami prezydenckimi w Polsce, ale są kandydaci i kandydatki, którzy mówią jasno o priorytetach ekonomiczno-ekologicznych.
Jaką wizję na pięć lat ma SLAPPA i jak wesprzeć jej misję?
Rafał: Na sam koniec, Ada: wizja SLAPPY na następne 5 lat. Masz taką?
Ada: Szerokie portfolio produktów w kontekście B2C, czyli idea jest taka, że zamawiasz sobie paczkę subskrypcji, tak często jak potrzebujesz, wszystkich produktów niezbędnych do utrzymania czystości w domu: proszek, sprzątanie, płyn do naczyń i parę jeszcze innych. W papierowym opakowaniu, wielorazowe butelki, szklane czy metalowe, co pozwala ci zaoszczędzić czas stania w kolejkach. Dostajesz to do domu czy do paczkomatu, tak jak ci wygodnie. To z perspektywy konsumenta. A druga sprawa to obecność SLAPPY w innych krajach. Mam na myśli przede wszystkim kraje skandynawskie, to nasz pierwszy kierunek, a później Europa Zachodnia. Portugalia, Hiszpania to też kierunki, do których chcielibyśmy uderzyć.
Rafał: Super. A jak nasi słuchacze mogą wesprzeć waszą misję na dziś?
Ada: Bardzo prosto: wybierać i kupować nasze produkty. To wsparcie finansowe. Poza tym na pewno mogą mówić o tego typu inicjatywach, zmianie podejścia do życia w sposób ekologiczny, o alternatywnych produktach, jak te, które produkujemy, zachęcać ludzi do małych kroków na co dzień, zrezygnować z plastiku, czasem wybrać produkt roślinny, mleko roślinne. Im więcej osób bardziej świadomych, tym łatwiej będzie z takimi produktami trafić szerzej, bo nie będzie to coś niespotykanego, tylko osadzi się w świadomości ludzi, że takie produkty też są skuteczne, dobre i nic złego się po nich nie dzieje, a możemy przyczynić się dobrze dla środowiska.
Rafał: Zdecydowanie, ja też do tego zachęcam. Gdzie można znaleźć produkty SLAPPY i dowiedzieć się więcej o waszej działalności?
Ada: Można je kupić na naszej stronie internetowej slappa.co. Mamy własny e-commerce, tam jest też możliwość zakupów subskrypcji. Jesteśmy w kilku punktach partnerskich w Warszawie, gdzie można kupić stacjonarnie. Jeżeli chodzi o informacje, social media, Facebook, Instagram. Pracujemy ciężko nad tym, żeby pojawić się w innych punktach stacjonarnych, być może w większych sieciach handlowych, ale jak zauważyliśmy wcześniej, to nie jest proste, więc próbujemy też tam być obecni.
Zakończenie rozmowy i polecajki Ady Stępień
Rafał: Super, dzięki. Na sam koniec: mam zawsze coś, co sobie wymyśliłem jako polecajkę, bo rozmawiam z fajnymi, mądrymi ludźmi, którzy na pewno mają coś ciekawego do polecenia. To może być książka, kurs, film, serial, cokolwiek, co cię inspiruje i czym chciałabyś się podzielić.
Ada: Jeżeli chodzi o książkę, to „Pułapki myślenia” Daniela Kahnemana bardzo bym polecała wszystkim do przeczytania. Druga książka to „21 lekcji na XXI wiek”, to też wspaniała pozycja, bardzo gorąco zachęcam do przeczytania. A jeżeli chodzi o słuchanie, to na pewno polecam podcast „Dział Zagraniczny”. Przeróżne tematy poruszane, nie wiem, czy znasz, ale jest bardzo ciekawy, super opcja, żeby poszerzyć horyzonty i dowiedzieć się więcej o tematach, które niekoniecznie są popularne w przestrzeni socialmediowej w Polsce.
Rafał: To niesamowite, bo Kahnemana mam i rozdaję. „21 lekcji na XXI wiek” Harariego było w mojej bibliotece firmowej w dwóch językach, jak tylko wyszło, bo bardzo lubię Harariego i jego styl. Niekoniecznie ze wszystkim się zgadzam, ale nie o to chodzi. A „Dział Zagraniczny” od lat uważam za jeden z najlepszych podcastów w polskiej podcastosferze. Podobno jest takie słowo. Wychodzi co czwartek rano. Też zachęcam, żeby posłuchać. Na sam koniec: ciebie można znaleźć na LinkedInie, jak widziałem. Gdyby ktoś miał jakieś pytania.
Ada: Jak najbardziej, działam też trochę w przestrzeni socialmediowej, więc i na Instagramie, i na TikToku, gdyby ktoś miał ochotę posłuchać o środowisku, o klimacie, to zapraszam.
Rafał: Podlinkujemy. Bardzo ci dziękuję. To była przyjemność.
Ada: Bardzo raz jeszcze dziękuję za zaproszenie. Było mi bardzo miło i dzisiaj, i wczoraj z tobą rozmawiać. Cieszę się, że mogłam opowiedzieć o SLAPPIE, o swojej misji, ale ta rozmowa była naprawdę inspirująca i rozwijająca, więc dzięki za te dobre pytania. Mam nadzieję, że uda nam się jeszcze kiedyś porozmawiać, jak nie o SLAPPIE, to o innych około-SLAPPOWYCH tematach.
Rafał: Mam też taką nadzieję. Wszystkiego dobrego. Cześć.
Ada: Dzięki bardzo. Cześć.
Posłuchaj i obejrzyj
Ta sama rozmowa w Twojej ulubionej aplikacji.
Pełny, zredagowany transkrypt jako plik Markdown, z opisem gościa i cytatami.
Wróć do góry

